چرا این کتاب؟
- مقایسه دقیق و مستند سیر تطور نظری آیتالله منتظری از نظریه نصب تا نظریه نظارت، در برابر ثبات نسبی موضع امام خمینی.
- نقد فلسفه اخلاقی نظریه ولایت مطلقه فقیه از چشمانداز نظریه دولت مشروطه و دولت بیطرف.
- طرح مبنای فلسفه اخلاقی نویسنده درباره نسبت ثبوتی و اثباتی دین و اخلاق، متأثر از اندیشه ابوالقاسم فنائی و دیوید راس.
- مواجههای صریح و بیپروا با آرای دو فقیه صاحبنفوذ، فارغ از ملاحظات سیاسی و رودربایستیهای رایج.
- تحلیل ریشههای تاریخی و حقوقی شکلگیری اصل ولایت فقیه در قانون اساسی جمهوری اسلامی.
معرفی کتاب
کتاب امام و قائممقام صورت ویراسته رساله دکتری محمدامیر قدوسی در رشته حقوق عمومی دانشگاه شهید بهشتی تهران است. موضوع آن، نظریه زمامداری دو فقیه و شخصیت برجسته اسلام سیاسی معاصر ایران، امام خمینی و آیتالله منتظری، است. کتاب در دو بخش اصلی سامان یافته: بخش نخست به پرسش «زمامدار مشروع کیست؟» از دیدگاه هر یک از این دو فقیه میپردازد و بخش دوم به «اهداف و چارچوبهای زمامداری» در اندیشه آنان اختصاص دارد؛ هر بخش نیز در سه فصل، ابتدا دیدگاه امام خمینی، سپس دیدگاه آیتالله منتظری و در پایان تحلیل فلسفه اخلاقی آن دو دیدگاه را عرضه میکند.
نویسنده نشان میدهد که در حالی که امام خمینی در طول عمر خود رأیی نسبتاً یکسان درباره کیستی زمامدار مشروع داشته، آیتالله منتظری دستکم سه دگرگونی بنیادین را در نظریه خود از سر گذرانده است: از نظریه نصب فقیه، به نظریه انتخاب فقیه، و سرانجام به نظریه نظارت فقیهان بر تقنین و قضا. کتاب این سیر تطور را با تکیه بر آثار فقهی، سخنرانیها و اسناد تاریخی بهتفصیل بازسازی میکند.
بخش تحلیلی کتاب بر بنیاد نظریهای در فلسفه اخلاق استوار است که استقلال ثبوتی دین و اخلاق را میپذیرد، اما اخلاق را چارچوب ناگزیر احکام فقهی میداند. نویسنده با اتکا به این مبنا و همچنین نظریه دولت مشروطه (دولت بیطرف)، نشان میدهد که بسیاری از شروط و اهدافی که این دو فقیه برای زمامدار و حکومت دینی قائل بودهاند، از منظر اخلاق سیاسی مدرن موجه نیستند.