صدانت، صدای اندیشه: مقاله‌ها، درس‌گفتارها و گفت‌وگوهای اندیشمندان به زبان فارسی

نشست رونمایی کتاب «بکت و چوران» نوشتهٔ استیون متیو، فرصتی برای بررسی جهان فکری و ادبی دو نویسنده‌ای بود که رنج، آوارگی، بحران معنا و بی‌ثباتی هویت را به شیوه‌هایی متفاوت در آثارشان بازتاب داده‌اند. در این نشست، سینا بشیری و محمدزمان زمانی جمشیدی نشان دادند که چگونه گسست زبان، سکوت و فرم ادبی می‌توانند خود به بخشی از تجربهٔ فاجعه بدل شوند؛ بی‌آنکه لزوماً راهی به سوی امید یا رهایی بگشایند.

غرب‌شناسی در ایران همواره میان شیفتگی به غرب و مقاومت در برابر آن در نوسان بوده است. این مقاله با بررسی اندیشه‌های فردید، آل‌احمد، شریعتی، داوری و سروش، می‌پرسد چگونه می‌توان از دوگانهٔ غرب‌گرایی و غرب‌ستیزی عبور کرد و با حفظ حساسیت ضداستعماری، به امکان مدرنیته‌های متکثر اندیشید. در این مسیر، نظریهٔ چارلز تیلر و تجربهٔ فکری اقبال لاهوری افقی بدیل برای فهم مدرنیته می‌گشایند.

آرش نراقی در این سخنرانی نشان می‌دهد که چگونه طبیعت‌گرایی متافیزیکی، به‌عنوان پیش‌فرضی فلسفی درباره نسبت جهان طبیعی و امر ماورای طبیعی، بر اندیشه دینی معاصر ایران اثر گذاشته است. او با بررسی ریشه‌های تاریخی این نگرش و تأثیر آن بر فهم وحی، دعا، معجزه و امامت، امکان بازاندیشی در نسبت عقلانیت مدرن و باورهای دینی را مطرح می‌کند.

ذهن انسان در طول میلیون‌ها سال، میان‌بُرهای شناختی و دانش‌های شهودی‌ای پرورانده که به او امکان می‌دهند سریع و خودکار جهان را تفسیر کند؛ اما همین سازوکارها به شکل‌گیری باورهای دینی و گاهی به خطاهای شناختی می‌انجامند. منوچهر ذاکر با تکیه بر نظریه پردازش دوگانه و یافته‌های علم شناختی دین، تفاوت علم با شناخت شهودی و باورهای دینی را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چرا اندیشه علمی به آموزش، تمرین و نهادهای پشتیبان نیاز دارد.

سوگیری بازماندگی خطایی پنهان در شیوه قضاوت ماست؛ خطایی که باعث می‌شود فقط آنچه باقی مانده را ببینیم و آنچه از میان رفته را فراموش کنیم. داستان هواپیماهای جنگ جهانی دوم و کشف آبراهام والد نشان می‌دهد که گاهی مهم‌ترین اطلاعات، در چیزهایی نهفته است که دیگر وجود ندارند.

کاستیکا براداتان در این مقاله، شکست را به‌مثابه بن‌مایه‌ای محوری در زندگی و اندیشهٔ امیل چوران بررسی می‌کند؛ از شیفتگی جوانی او به فاشیسم و شرم ناشی از آن تا تبعید، نوشتن و بدبینی فلسفی. این روایت نشان می‌دهد چوران چگونه از دل تجربهٔ شکست به نوعی «نومیدی شاد» رسید و با طنز و نوشتن، هم با رنج وجودی کنار آمد و هم جهان و نظم سیاسی آن را به نقد کشید.

چرا حافظ در زندگی روزمره ما حضوری نزدیک دارد، اما مولانا اغلب در جایگاه شاعری برای ستایش و الهام‌بخشی می‌نشیند؟ این مقاله با مقایسه‌ای فلسفی میان دو شاعر، حافظ را شاعر بازشناسی انسانِ ناتمام و مولانا را شاعر امکان دگرگونی و خودفراروی می‌خواند. در این خوانش، شک و یقین، همراهی با تناقض‌های انسانی و عبور از خویشتن به محورهایی برای فهم تفاوت جهان این دو شاعر تبدیل می‌شوند.

چرا گاهی موفقیت و پیشرفت دیگران به‌جای آنکه خوشحالمان کند، در ما احساس تهدید و ناخشنودی برمی‌انگیزد؟ آذرخش مکری در سخنرانی «وقتی دیگری سود می‌برد» با بررسی ذهنیت حاصل‌جمع صفر، برابری‌خواهی و فرضیه‌های روان‌شناسی تکاملی، به ریشه‌های احتمالی رقابت، زیرآب‌زنی و مقاومت در برابر پیشرفت دیگران می‌پردازد.