مرزهای اخلاقی در قانون‌گذاری؛ نسبت اخلاق، قانون و حق نقد

درباره‌ی این ویدئو

در مناظره «مرزهای اخلاقی در قانون‌گذاری»، اردشیر منصوری و یاسر روستایی حسین‌آبادی به یکی از مسائل بنیادین فلسفه اخلاق و حقوق می‌پردازند: نسبت میان اخلاق و قانون چیست و اخلاق تا کجا می‌تواند یا باید بر قانون‌گذاری اثر بگذارد؟

گفتگو با تعریف و تمایز اخلاق و قانون آغاز می‌شود. اخلاق به‌مثابه نظامی هنجاری با ضمانت اجرای درونی و مبتنی بر تحسین و تقبیح بررسی می‌شود، در حالی که قانون وظیفه تنظیم نظم اجتماعی را بر عهده دارد و از ضمانت اجرای بیرونی برخوردار است. از همین منظر، مهمانان درباره قلمرو مشترک اخلاق و قانون و نیز حوزه‌هایی سخن می‌گویند که رفتار ممکن است از نظر اخلاقی ناپسند باشد، اما قانون آن را جرم تلقی نکند.

یکی از محورهای اصلی مناظره، تقدم اخلاق بر قانون در مقام ارزیابی و اصلاح است. در این بحث، اخلاق معیاری برای سنجش عادلانه بودن قوانین دانسته می‌شود و نمونه‌هایی تاریخی، از لغو برده‌داری تا تحول قوانین جنگ، نشان می‌دهد که چگونه دگرگونی در حساسیت‌ها و داوری‌های اخلاقی می‌تواند زمینه اصلاح قوانین را فراهم کند.

در ادامه، مسئله «سواری مجانی»، محدودیت توان قانون در الزام شهروندان و نقش اخلاق در پر کردن خلأهای قانونی بررسی می‌شود. همچنین نسبت میان اطاعت از قانون و حق نقد آن مورد توجه قرار می‌گیرد: شهروندان برای حفظ نظم اجتماعی به قانون پایبندند، اما باید امکان نقد اخلاقی و تلاش برای اصلاح قوانین ناعادلانه را نیز داشته باشند.

این مناظره، به همت انجمن علمی ایرانی حقوق اساسی و با همکاری مؤسسه فرهنگی صدانت، فرصتی برای اندیشیدن به پرسشی اساسی در حکمرانی و زندگی مدنی است: چگونه می‌توان میان اقتدار قانون، وجدان اخلاقی، عدالت و حق شهروندان برای نقد و اصلاح قوانین تعادل برقرار کرد؟

اندیشمندان این ویدئو