آلفرد جی آیر

سر آلفرد ژول آیر، معروف به اِی. جی. آیر یا فردی آیر، در ۲۹ اکتبر ۱۹۱۰ در لندن به دنیا آمد. پدرش ژول لویی سیپرین آیر، بانکدار سوئیسی‌تبار از پس‌زمینه‌ای کالوینیستی بود و مادرش رِین سیتروئن، از خانواده یهودی هلندی‌تبار بنیان‌گذار شرکت خودروسازی سیتروئن. آیر تحصیلات خود را در مدرسه اِشَم سنت‌وینسنت و سپس کالج ایتون آغاز کرد و با بورس کلاسیک به کالج کرایست‌چرچ دانشگاه آکسفورد راه یافت. در آکسفورد تحت تأثیر گیلبرت رایل قرار گرفت و پس از فارغ‌التحصیلی در سال ۱۹۳۲، با پیشنهاد رایل به وین رفت و در حلقه وین با موریتس شلیک و دیگر پوزیتیویست‌های منطقی معاشرت کرد.

در سال ۱۹۳۶، در سن تنها بیست‌وشش‌سالگی، کتاب «زبان، حقیقت و منطق» را منتشر کرد که نخستین معرفی جامع و تأثیرگذار پوزیتیویسم منطقی به زبان انگلیسی بود. در این اثر، آیر اصل اثبات‌پذیری (verification principle) را مطرح کرد: گزاره‌ای معنادار است که یا تحلیلی (توتولوژیک) باشد یا از راه تجربه حسی قابل تأیید یا ابطال باشد. بر این اساس، گزاره‌های متافیزیکی، الهیاتی و بسیاری از گزاره‌های اخلاقی را فاقد معنای واقعی دانست و آن‌ها را به بیان احساس یا دستور اخلاقی فروکاست (اموتیویسم). این کتاب بحث‌های گسترده‌ای برانگیخت و آیر را به یکی از چهره‌های بحث‌برانگیز فلسفه بریتانیا تبدیل کرد.

در جنگ جهانی دوم در گارد ولش و سپس در سرویس عملیات ویژه (SOE) و MI6 خدمت کرد. پس از جنگ، از ۱۹۴۶ تا ۱۹۵۹ استاد فلسفه ذهن و منطق در کالج دانشگاهی لندن (Grote Professor) بود و سپس تا بازنشستگی در ۱۹۷۷/۱۹۷۸ کرسی وایکهام منطق را در نیوکالج آکسفورد برعهده داشت. در ۱۹۷۰ به مقام شوالیه نائل آمد. آثار بعدی او، از جمله «بنیادهای معرفت تجربی» (۱۹۴۰)، «مسئله شناخت» (۱۹۵۶) و نوشته‌هایی درباره هیوم، راسل و ویتگنشتاین، نشان‌دهنده تعدیل تدریجی مواضع اولیه‌اش و حرکت به سوی تجربه‌گرایی ظریف‌تر بود، هرچند همچنان به انکار متافیزیک متعهد ماند.

آیر همچنین فعال اجتماعی و انسانی‌گرا بود: رئیس انجمن انسان‌گرایان بریتانیا (۱۹۶۵–۱۹۷۰)، حامی اصلاح قوانین مربوط به همجنس‌گرایی و مخالف جنگ ویتنام. او چندبار ازدواج کرد و شخصیتی اجتماعی، شوخ‌طبع و اهل بحث‌های عمومی بود. در ۱۹۸۸ تجربه نزدیک به مرگ داشت که موقتاً نگرش او را نسبت به زندگی پس از مرگ تحت تأثیر قرار داد، هرچند خود را همچنان بی‌خدا می‌دانست. آیر در ۲۷ ژوئن ۱۹۸۹ در لندن درگذشت. میراث او در فلسفه تحلیلی، به‌ویژه در بحث معناداری زبان و رابطه فلسفه با علم، همچنان مورد مطالعه و نقد است.