
احمد قوام، ملقب به قوامالسلطنه (حدود ۱۸۷۳–۱۹۵۵)، سیاستمدار ایرانی پایان دورهٔ قاجار و روزگار پهلوی بود که میان ۱۳۰۰ و ۱۳۳۱ خورشیدی پنج بار نخستوزیر شد. نام او با قیام کلنل پسیان در خراسان، بحران آذربایجان و خروج نیروهای شوروی در ۱۳۲۵ و قیام سی تیر ۱۳۳۱ گره خورده است.
احمد قوام، معروف به قوامالسلطنه، حدود سال ۱۲۵۲ ش (۱۸۷۳ م) در تهران به دنیا آمد؛ منابع دربارهٔ سال دقیق تولد او اختلاف دارند. او از خاندان مستوفیان آشتیانی و فرزند میرزا ابراهیم معتمدالسلطنه بود و برادر کوچکتر حسن وثوقالدوله، که او نیز نخستوزیر ایران شد.
قوام در ۱۳۱۵ ق با سمت «منشی حضور» وارد دربار مظفرالدینشاه شد و بعدها «دبیر حضور» و «وزیر حضور» خوانده شد. لقب «قوامالسلطنه» را در همان دوره گرفت. برخی منابع نقش او را در نگارش فرمان مشروطیت یاد کردهاند. در ۱۹۰۹ وزیر عدلیه و در ۱۹۱۰ وزیر کشور شد و در ۱۹۱۸ به حکومت خراسان رسید.
او پنج بار نخستوزیر ایران شد: از ۱۳۰۰ تا ۱۳۰۱ ش در دو دوره در پایان دورهٔ قاجار، سپس در ۱۳۲۱، از ۱۳۲۴ تا ۱۳۲۶ و در ۱۳۳۱ ش در روزگار محمدرضا پهلوی. در نخستین دولت او قیام کلنل محمدتقیخان پسیان در خراسان رخ داد و پیمان ۱۹۲۱ ایران و شوروی و عهدنامهٔ ایران و افغانستان در آذر ۱۳۰۰ به تصویب رسید. قوام کوشید اختیارات رضاخان، وزیر جنگ، را محدود کند و در بهمن ۱۳۰۱ از نخستوزیری استعفا داد.
مهمترین دورهٔ او در دههٔ ۱۳۲۰ بود. او در ۱۳۲۵ ش حزب دموکرات ایران را بنیاد نهاد و در بحران آذربایجان و خروج نیروهای شوروی از ایران نقش اصلی داشت؛ به مسکو سفر کرد و با مقامهای شوروی مذاکره کرد. در تیر ۱۳۳۱ محمدرضا شاه او را دوباره به نخستوزیری گماشت، اما پس از قیام سی تیر ۱۳۳۱ پس از چهار روز استعفا داد و مصدق به نخستوزیری بازگشت. مجلس هفدهم او را «مهدورالدم» اعلام کرد و حکم مصادرهٔ اموالش صادر شد، اما این حکم اجرا نشد و پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ لغو شد.
قوام پس از این ماجراها به اروپا رفت و در فروردین ۱۳۳۳ به ایران بازگشت. او در تیر ۱۳۳۴ در تهران درگذشت و در حرم حضرت معصومه در قم به خاک سپرده شد. ارزیابیها از او متفاوت است: برخی او را مدیر بحرانها و گشایندهٔ گرههای سیاسی میدانند و برخی دیگر منتقد شیوهٔ سیاستورزی و نزدیکیاش به قدرتهای خارجیاند.
هنوز مطلبی برای این اندیشمند ثبت نشده است.