آنتونیو گرامشی

آنتونیو گرامشی در سال ۱۸۹۱ در ساردنی ایتالیا متولد شد. او در جوانی برای تحصیل در رشته زبان‌شناسی و ادبیات به دانشگاه تورین رفت، اما به زودی مجذوب جنبش‌های کارگری و مبارزات سیاسی شد. گرامشی با مشاهده تحولات اجتماعی پس از جنگ جهانی اول و صعود جنبش‌های شورایی در تورین، به یکی از چهره‌های کلیدی چپ ایتالیا بدل شد و در سال ۱۹۲۱ در تأسیس حزب کمونیست ایتالیا نقش ایرا کرد.

در سال ۱۹۲۶، با استقرار رژیم فاشیسمی بنیتو موسولینی، گرامشی با وجود داشتن مصونیت پارلمانی دستگیر و به بیست سال زندان محکوم شد. دادستان دادگاه فاشیستی در جمله مشهوری اعلام کرد: «باید جلوی کار کردن این مغز را برای بیست سال بگیریم.» با این حال، گرامشی در سخت‌ترین شرایط جسمی و روحی در زندان به نوشتن ادامه داد و مجموعه‌ای عظیم از تحلیل‌های فلسفی، تاریخی و سیاسی را نگاشت که بعدها در قالب ۳۳ دفترچه با عنوان «دفترهای زندان» (Quaderni del carcere) تدوین و منتشر شد.

مهم‌ترین رویکرد نظری گرامشی بازنگری در مارکسیسم ارتدوکس و نقد جزم‌اندیشی اقتصادی بود. او نشان داد که سلطه طبقه حاکم تنها از طریق قدرت اقتصادی و ابزارهای سرکوبگر دولت (مانند پلیس و ارتش) اعمال نمی‌شود، بلکه نیازمند «سروری فرهنگی» (هژمونی) است؛ یعنی پذیرش داوطلبانه ارزش‌ها و جهان‌بینی طبقه مسلط از سوی اقشار جامعه از طریق نهادهای مدنی مثل آموزش، رسانه و دین. او همچنین مفهوم «روشنفکران انداموار» (Organic Intellectuals) را مطرح کرد و بر اهمیت نبرد فرهنگی و ایدئولوژیک برای تغییر بنیادین جامعه تأکید ورزید. گرامشی در سال ۱۹۳۷، اندکی پس از آزادی از زندان به دلیل سوءتغذیه و بیماری‌های متعدد درگذشت.