خداشناسی
گزیدههای استاد مصطفی ملکیان@mostafamalekian
✍️ مصطفی ملکیان
🔹گفتنی است خدا دو دسته صفات دارد، يك دسته صفاتى است كه به آن مىگوييم صفات فلسفى خدا يا گاهى گفته مىشود صفات مابعدطبيعى خدا؛ مثل اينكه بگوييم خدا علت العلل است، يا واجب الوجود است، محرك بلاتحرك است، قيوم بالذات است، وجود فىنفسه است، وجود محض است، يا خدا ازلىوابدى است. اينها صفات مابعدالطبيعى خدايند.
يك دسته صفات هم وجود دارد كه به آنها صفات اخلاقى يا انسانى خدا مىگويند؛ مثل اينكه بگوييم خدا خيرخواه است، عادل است، حكيم است.
🔹يكى از نقاط ضعف ما اين است كه در بحث خداشناسى، بيشتر به صفات متافيزيكى او توجه مىكنيم و اين گونه فكر مىكنيم كه مردم اصل وجود خدا را قبول ندارند؛ اين است كه همهاش رو به فلسفه اثبات خدا مىرويم، با اين كه شما مىدانيد كه حتى به ظاهر لاابالىترين جوانان در خلوتشان خدا را قبول دارند، چيزهاى ديگرى است كه نتوانسته جذبشان كند.
خوب من مىگويم شما چرا بحثى راجع به جمال خدا نداريد؟ مگر جمال خدا يكى از ويژگىهاى خدا نيست؟ خدا جميل است. شما در كدام كتاب كلامىتان راجع به جمال خدا بحث كردهايد؟
شما توجه به صفات اخلاقى نداريد و من تعجب مىكنم كه چرا تابهحال كتابی كلامى، چه در قديم چه الان، ننوشتهایم كه در آن از صفات اخلاقی خدا مثل زيبايى بحث شود. بياييد بحثى راجع به مهربانى خدا و خيرخواهى خدا تهيه كنيم.
🔹بنابراين در بحث خدا اولين چيزى كه قابل توجه است اين است كه بايد بيشتر بر صفات انسانى و اخلاقى خدا تكيه كرد. البته نه اينكه صفات مابعدطبيعى فراموش شود كه البته بعضىهايش هم نبايد بيايد؛ مثل اينكه خدا محرك بلاتحرك است، بسيار اثر نامناسبى دارد. در صفات مابعدطبيعى خدا هم بيشتر تأكيد بر صفات اخلاقى باشد نه صفات فلسفى محض.
نكته ديگر اينكه بايد يك كار واقعاً جدى در مورد مسأله شر صورت گيرد. به باور من آن چيزى كه جوانان ما را از دين رمانده، وجود شر است. پس هر چه در توان داريد روى مسأله شر كار كنيد. اگر مخاطب مسأله شر برايش حل شود نيمى از گام معنويت را برداشته است.
🔹آنچه كه اين قدر آدم را نسبت به خدا شاك مىكند و بلكه منكر وجود خدا مىشود مسأله شر است و ما بايد يك نيروى جدى فكرى براى حل مسأله شر صرف كنيم و از كار عظيمى كه غربيان در اين زمينه كردهاند استفاده كنيم وخودمان هم نوآورىهايى داشته باشيم و اين قدر حرفهاى گذشته را تكرار نكنيم كه شر عدمى است! عدمى باشد يا وجودى، بالاخره اين دندان كه درد مىكند، واقعاً درد مىكند! عدمى يا وجودى خواندنش كه فرقى نمىكند و مسئله با آن حل نمىشود.
در مسئله خدا اين دو مسئله مهم است؛ يكى صفات اخلاقى خدا و ديگرى مسئله شر كه ما معمولاً مسئله شر را مستقل هم بحث نمىكنيم و معمولاً همراه با مسئله عدل الهى مطرح شده است. در صفات اخلاقى خدا هم اين شش صفت مهم است: علم خدا، قدرت خدا، خيرخواهى خدا، عدالت خدا، حكمت خدا، زيبايى و جمال خدا.
❇️ بخشی از سخنان استاد در جمع اساتید دروس معارف اسلامی، دهه هفتاد
🔹گفتنی است خدا دو دسته صفات دارد، يك دسته صفاتى است كه به آن مىگوييم صفات فلسفى خدا يا گاهى گفته مىشود صفات مابعدطبيعى خدا؛ مثل اينكه بگوييم خدا علت العلل است، يا واجب الوجود است، محرك بلاتحرك است، قيوم بالذات است، وجود فىنفسه است، وجود محض است، يا خدا ازلىوابدى است. اينها صفات مابعدالطبيعى خدايند.
يك دسته صفات هم وجود دارد كه به آنها صفات اخلاقى يا انسانى خدا مىگويند؛ مثل اينكه بگوييم خدا خيرخواه است، عادل است، حكيم است.
🔹يكى از نقاط ضعف ما اين است كه در بحث خداشناسى، بيشتر به صفات متافيزيكى او توجه مىكنيم و اين گونه فكر مىكنيم كه مردم اصل وجود خدا را قبول ندارند؛ اين است كه همهاش رو به فلسفه اثبات خدا مىرويم، با اين كه شما مىدانيد كه حتى به ظاهر لاابالىترين جوانان در خلوتشان خدا را قبول دارند، چيزهاى ديگرى است كه نتوانسته جذبشان كند.
خوب من مىگويم شما چرا بحثى راجع به جمال خدا نداريد؟ مگر جمال خدا يكى از ويژگىهاى خدا نيست؟ خدا جميل است. شما در كدام كتاب كلامىتان راجع به جمال خدا بحث كردهايد؟
شما توجه به صفات اخلاقى نداريد و من تعجب مىكنم كه چرا تابهحال كتابی كلامى، چه در قديم چه الان، ننوشتهایم كه در آن از صفات اخلاقی خدا مثل زيبايى بحث شود. بياييد بحثى راجع به مهربانى خدا و خيرخواهى خدا تهيه كنيم.
🔹بنابراين در بحث خدا اولين چيزى كه قابل توجه است اين است كه بايد بيشتر بر صفات انسانى و اخلاقى خدا تكيه كرد. البته نه اينكه صفات مابعدطبيعى فراموش شود كه البته بعضىهايش هم نبايد بيايد؛ مثل اينكه خدا محرك بلاتحرك است، بسيار اثر نامناسبى دارد. در صفات مابعدطبيعى خدا هم بيشتر تأكيد بر صفات اخلاقى باشد نه صفات فلسفى محض.
نكته ديگر اينكه بايد يك كار واقعاً جدى در مورد مسأله شر صورت گيرد. به باور من آن چيزى كه جوانان ما را از دين رمانده، وجود شر است. پس هر چه در توان داريد روى مسأله شر كار كنيد. اگر مخاطب مسأله شر برايش حل شود نيمى از گام معنويت را برداشته است.
🔹آنچه كه اين قدر آدم را نسبت به خدا شاك مىكند و بلكه منكر وجود خدا مىشود مسأله شر است و ما بايد يك نيروى جدى فكرى براى حل مسأله شر صرف كنيم و از كار عظيمى كه غربيان در اين زمينه كردهاند استفاده كنيم وخودمان هم نوآورىهايى داشته باشيم و اين قدر حرفهاى گذشته را تكرار نكنيم كه شر عدمى است! عدمى باشد يا وجودى، بالاخره اين دندان كه درد مىكند، واقعاً درد مىكند! عدمى يا وجودى خواندنش كه فرقى نمىكند و مسئله با آن حل نمىشود.
در مسئله خدا اين دو مسئله مهم است؛ يكى صفات اخلاقى خدا و ديگرى مسئله شر كه ما معمولاً مسئله شر را مستقل هم بحث نمىكنيم و معمولاً همراه با مسئله عدل الهى مطرح شده است. در صفات اخلاقى خدا هم اين شش صفت مهم است: علم خدا، قدرت خدا، خيرخواهى خدا، عدالت خدا، حكمت خدا، زيبايى و جمال خدا.
❇️ بخشی از سخنان استاد در جمع اساتید دروس معارف اسلامی، دهه هفتاد