عصر آگاهی؛ پایان اقتدار تعصب
گزیدههای استاد مصطفی ملکیان@mostafamalekian
✍️مصطفی ملکیان
امروز روزگار مناسبی برای متعصبان نیست. دستکم به سه دلیل:
1⃣ اکنون همه از سبکهای مختلف زندگی باخبریم. در گذشته، متعصبها میتوانستند مردم یک ده را در یک جهانبینی محدود نگه دارند چون آن مردم از بیرون بیخبر بودند. اما امروز هیچکس را نمیتوان از بقیه دنیا جدا نگه داشت. همه از ادیان، فرهنگها و سبکهای زندگی دیگر باخبرند. دیگر نمیشود کسی را قانع کرد که دین یا مذهبش بهترین است فقط چون از دیگران بیخبر است. ما دیگران را میبینیم، با سبکهای متفاوت زندگی مواجه میشویم، و متوجه میشویم که خوبی و خوشی منحصر به یک آیین یا سبک نیست. به همین دلیل نمیتوان یک سبک زندگی خاص را تنها راه دانست. چشم و گوش مردم باز شده و تکگویی دیگر کارآمد نیست. چون دیگر تکآواها از آواهای دیگر بیخبر نیستند. تاریخ چهلوپنج سال اخیر کشورمان هم نشان میدهد که فاناتیسم موفق نبوده است. هر تلاشی برای تحمیل یک سبک زندگی شکست خورده، چون مردم میبینند و مقایسه میکنند.
2⃣ انسان امروز به گزینش به عنوان یکی از مهمترین ارزشها اهمیت میدهد. دیگر چیزی را فقط بهدلیل ارثبری از نیاکان نمیپذیرد. حتی ظاهر طبیعی خود را نیز انتخاب میکند. گزینشگری یعنی آزادی، و انسان امروز میخواهد خودش انتخاب کند. هرچه گزینهها بیشتر باشد، انتخاب دقیقتر خواهد بود. مثل خرید خانه، که دیدن صد خانه بهتر از سه خانه است. همین منطق در انتخاب دین، سیاست، اقتصاد و تربیت فرزند هم صدق میکند. هر چه گزینهها بیشتر، امکان فریب کمتر. انسان امروز کنجکاو است که آیا راههای دیگری هم وجود دارد. به همین دلیل کسانی که میخواهند او را محدود کنند، شکست خواهند خورد. حتی اگر اخلاق برایشان مهم نباشد، باید به فکر شکست خودشان باشند.
3⃣ گزینشگری ارزش تفکر را بالا برده است. دیگر مردم صرفاً آنچه را پدرانشان گفتهاند، تکرار نمیکنند. تفکر شخصی رشد کرده و فکر، ذاتاً واگراست. اول گسترده میشود، سپس با نقادی هرس میشود تا اندیشههای گزیدهتری باقی بماند. هر چه تفکر شخصی بیشتر شود، قدرت کسانی که میخواهند سبک زندگی واحدی تحمیل کنند کمتر میشود.
➖سخنرانی در دانشگاه کاشان با عنوان دانشگاه جایگاه اعتقاد بدون تعصب
امروز روزگار مناسبی برای متعصبان نیست. دستکم به سه دلیل:
1⃣ اکنون همه از سبکهای مختلف زندگی باخبریم. در گذشته، متعصبها میتوانستند مردم یک ده را در یک جهانبینی محدود نگه دارند چون آن مردم از بیرون بیخبر بودند. اما امروز هیچکس را نمیتوان از بقیه دنیا جدا نگه داشت. همه از ادیان، فرهنگها و سبکهای زندگی دیگر باخبرند. دیگر نمیشود کسی را قانع کرد که دین یا مذهبش بهترین است فقط چون از دیگران بیخبر است. ما دیگران را میبینیم، با سبکهای متفاوت زندگی مواجه میشویم، و متوجه میشویم که خوبی و خوشی منحصر به یک آیین یا سبک نیست. به همین دلیل نمیتوان یک سبک زندگی خاص را تنها راه دانست. چشم و گوش مردم باز شده و تکگویی دیگر کارآمد نیست. چون دیگر تکآواها از آواهای دیگر بیخبر نیستند. تاریخ چهلوپنج سال اخیر کشورمان هم نشان میدهد که فاناتیسم موفق نبوده است. هر تلاشی برای تحمیل یک سبک زندگی شکست خورده، چون مردم میبینند و مقایسه میکنند.
2⃣ انسان امروز به گزینش به عنوان یکی از مهمترین ارزشها اهمیت میدهد. دیگر چیزی را فقط بهدلیل ارثبری از نیاکان نمیپذیرد. حتی ظاهر طبیعی خود را نیز انتخاب میکند. گزینشگری یعنی آزادی، و انسان امروز میخواهد خودش انتخاب کند. هرچه گزینهها بیشتر باشد، انتخاب دقیقتر خواهد بود. مثل خرید خانه، که دیدن صد خانه بهتر از سه خانه است. همین منطق در انتخاب دین، سیاست، اقتصاد و تربیت فرزند هم صدق میکند. هر چه گزینهها بیشتر، امکان فریب کمتر. انسان امروز کنجکاو است که آیا راههای دیگری هم وجود دارد. به همین دلیل کسانی که میخواهند او را محدود کنند، شکست خواهند خورد. حتی اگر اخلاق برایشان مهم نباشد، باید به فکر شکست خودشان باشند.
3⃣ گزینشگری ارزش تفکر را بالا برده است. دیگر مردم صرفاً آنچه را پدرانشان گفتهاند، تکرار نمیکنند. تفکر شخصی رشد کرده و فکر، ذاتاً واگراست. اول گسترده میشود، سپس با نقادی هرس میشود تا اندیشههای گزیدهتری باقی بماند. هر چه تفکر شخصی بیشتر شود، قدرت کسانی که میخواهند سبک زندگی واحدی تحمیل کنند کمتر میشود.
➖سخنرانی در دانشگاه کاشان با عنوان دانشگاه جایگاه اعتقاد بدون تعصب