ویژگیهای شخصیتی پروین اعتصامی
گزیدههای استاد مصطفی ملکیان@mostafamalekian
✍️مصطفی ملکیان
1️⃣پروین اعتصامی تا حد زیادی قَدَراندیش است. یعنی به اهمیت قضا و قدر در زندگی تاکید دارد. زمانی که پروین اعتصامی شعر میگفت، اگزیستانسیالیستها باور داشتند که ما آزاد آزاد هستیم. مسئولیت همه چیز را باید خودمان به عهده بگیریم. ما خودساخته هستیم و هر کس خودش خودش را ساخته است. بخت و اقبال در امور هیچ تاثیری ندارند. سرنوشت را به سُخره میگرفتند. پروین اعتصامی اصلا شبیه همتایان اگزیستانسیالیست خود نیست. به تاثیر قضا و قدر در زندگی بسیار معتقد بود. باور داشت همه چیز زندگی را نباید به پای خود نوشت. خیلی از موفقیتهایی که حاصل میشود، نتیجه بخت و اقبال و حوادث غیر مترقبه در زندگی است. از طرف دیگر،خیلی از بدبختیها برای کسانی فراهم میاید که به جهت نادانی، بیتدبیری، بدسگالی، بداندیشی خودشان نیست. به جهت حوادث زندگی پدید آمده است. متفکری است که هر چند به جبر مطلق قائل نبود، ولی خیلی قَدَریاندیش است. به نقش پدیدههایی که ضبط و مهار آن از کنترل ما خارج ولی در زندگی ما تاثیرگذار هستند قائل است. متفکری که ممکن است به این جهت خیلی مورد پسند روشنفکرانی که گرایش اجتماعی دارند نباشد. به نظرشان میاید که گویا نوعی عاجزی و عجز در برابر سرنوشت را به مخاطب خودش القا میکند.
2️⃣ویژگی دومی که در تفکر پروین اعتصامی دیده میشود این است که اساساً شخصیتی است که به سیر حوادث ادم و عالم خوشبین نیست. نوعی بدبینی در او وجود دارد. در شعری که به توصیه خودش روی سنگ قبرش نوشته شده است میخوانیم:« گرچه جز تلخی از ایام ندید، هرچه خواهی سخنش شیرین است.»پروین اعتصامی زندگی را اساساً تلخ میبیند. اگر چیز دلخوشکنی هم باشد بسیار زودگذر است. تقریبا میتوان گفت که هیچ کجا در اشعارش خوشبینی دیده نمیشود. بدبینی همراه با ناامیدی در اشعارش غالب است. البته بدبینی با ناامیدی متفاوت و دو پدیده هستند. ولی در خیلی مواقع بدبینی و ناامیدی با هم دست به گریبان میشوند. اعتصامی هم بدبین و هم ناامید است. ایشان بدبینی به عالم و ادم، سیر تاریخ، سیر جامعه دارد. حتی به سیر فردی هر کدام از ما نیز بدبین و ناامید است. از این جهت هم هیچ شاعری به نظر من به اندازه پروین اعتصامی بر بیثباتی جهان تکیه نمیکند. معتقد است نباید دل به چیزی خوش کرد، چون این هم گذراست و این هم بگذرد. همه چیز در حال تطور، تحول و گذر و دگرگون شدن است.
➖سخنرانی نقد پروین به مناسبات ناسالم اجتماعی
1️⃣پروین اعتصامی تا حد زیادی قَدَراندیش است. یعنی به اهمیت قضا و قدر در زندگی تاکید دارد. زمانی که پروین اعتصامی شعر میگفت، اگزیستانسیالیستها باور داشتند که ما آزاد آزاد هستیم. مسئولیت همه چیز را باید خودمان به عهده بگیریم. ما خودساخته هستیم و هر کس خودش خودش را ساخته است. بخت و اقبال در امور هیچ تاثیری ندارند. سرنوشت را به سُخره میگرفتند. پروین اعتصامی اصلا شبیه همتایان اگزیستانسیالیست خود نیست. به تاثیر قضا و قدر در زندگی بسیار معتقد بود. باور داشت همه چیز زندگی را نباید به پای خود نوشت. خیلی از موفقیتهایی که حاصل میشود، نتیجه بخت و اقبال و حوادث غیر مترقبه در زندگی است. از طرف دیگر،خیلی از بدبختیها برای کسانی فراهم میاید که به جهت نادانی، بیتدبیری، بدسگالی، بداندیشی خودشان نیست. به جهت حوادث زندگی پدید آمده است. متفکری است که هر چند به جبر مطلق قائل نبود، ولی خیلی قَدَریاندیش است. به نقش پدیدههایی که ضبط و مهار آن از کنترل ما خارج ولی در زندگی ما تاثیرگذار هستند قائل است. متفکری که ممکن است به این جهت خیلی مورد پسند روشنفکرانی که گرایش اجتماعی دارند نباشد. به نظرشان میاید که گویا نوعی عاجزی و عجز در برابر سرنوشت را به مخاطب خودش القا میکند.
2️⃣ویژگی دومی که در تفکر پروین اعتصامی دیده میشود این است که اساساً شخصیتی است که به سیر حوادث ادم و عالم خوشبین نیست. نوعی بدبینی در او وجود دارد. در شعری که به توصیه خودش روی سنگ قبرش نوشته شده است میخوانیم:« گرچه جز تلخی از ایام ندید، هرچه خواهی سخنش شیرین است.»پروین اعتصامی زندگی را اساساً تلخ میبیند. اگر چیز دلخوشکنی هم باشد بسیار زودگذر است. تقریبا میتوان گفت که هیچ کجا در اشعارش خوشبینی دیده نمیشود. بدبینی همراه با ناامیدی در اشعارش غالب است. البته بدبینی با ناامیدی متفاوت و دو پدیده هستند. ولی در خیلی مواقع بدبینی و ناامیدی با هم دست به گریبان میشوند. اعتصامی هم بدبین و هم ناامید است. ایشان بدبینی به عالم و ادم، سیر تاریخ، سیر جامعه دارد. حتی به سیر فردی هر کدام از ما نیز بدبین و ناامید است. از این جهت هم هیچ شاعری به نظر من به اندازه پروین اعتصامی بر بیثباتی جهان تکیه نمیکند. معتقد است نباید دل به چیزی خوش کرد، چون این هم گذراست و این هم بگذرد. همه چیز در حال تطور، تحول و گذر و دگرگون شدن است.
➖سخنرانی نقد پروین به مناسبات ناسالم اجتماعی