فرق مؤمن با کافر چیست؟
🔹عرفای ما میگفتند لُب آدمی، طلب آدمی است. بگو در بازار دنیا طالب چه هستی تا بگویم چقدر قیمت داری، جستوجوگری و احساس و عاطفه تو مهم است. در كلام و الهیات ما از صدر ظهور ادیان ابراهیمی (یهودیت، مسیحیت و اسلام) اهمیت باورها نسبت به احساسات از ارسطو پذیرفته شد. اگر از متكلم مسلمان، مسیحی یا یهودی بپرسید كه خط فاصل مؤمنان از كافران كجاست، میگویند عقایدشان است. اگر گفته شود كسی هزار نیكی كرده است باز آنها در مورد عقایدش در مورد او قضاوت میكنند، میپرسند آیا به وجود خدا و زندگی پس از مرگ معتقد هست یا نیست. ایشان دو سخن را چه درست چه نادرست از ارسطو پذیرفتند؛ یكی اینكه میگفت انسان حیوان ناطق است بنابراین آن چیزی كه خط تمایز بین انسان و سایر حیوانات است تفكر است كه به ساحت باورها مربوط میشود. سخن دومش این بود كه هر باوری ارزشمند نیست. باور مستدل و استدلالی ارزشمند است. این دو سخنش در كلام پذیرفته شد، گفتند كه اول چیزی كه خط مومن و كافر را جدا میكند عقاید است با اینكه قرآن این را نمیگوید اگر دقت كنید یكجا نگفته است كه خط مومن از كافر با عقاید جدا میشود. میگوید «الا ان اولیاءالله لا خوف علیهم و لا هم یحزنون» یعنی آنچه ولی خدا را از غیر ولی خدا جدا میكند این است كه خوف ندارد. یا میگوید «ایتها النفس المطمئنه» ای جان آرام ارجعی الی ربك، یعنی تو را به آرامشت میشناسد كه جزو احساسات ٨٥ گانهای است كه داریم.
🔸اگر از متون مقدس سه دین ابراهیمی بپرسید كه وزن آدمها را چطور بشناسیم، میگویند كه ببینید كه این آدمها از چه شاد و از چه غمگین میشوند به چه امید بستند و از چه قطع امید كردند و چه چیزی به آنها آرامش و چه چیزی اضطراب میدهد. البته فقط كتب مقدس را میگویم كه در آنها احساسات مانند امید و شادی و آرامش سبب تمییز میشود. قرآن میگوید عقیده را كه همه دارند «افیالله شك فاطر السموات و الارض» این استفهام انكاری است یعنی همه میدانند كه خدا وجود دارد «لئن سالتهم من خلق السماوات والارض و سخر الشمس و القمر لیقولنالله» حتی اگر از مشركان و كافران هم بپرسی كه چه كسی زمین و آسمان را آفریده است، میگویند خدا. بنابراین عقیده به وجود خدا تمییز بین مشرك و كافر و مومن، ایجاد نمیكند بلكه آنچه مهم است این است كه به خدا دلبستگی داری یا نداری یا به غیر خدا دلبستگی داری. قبلا گفتهام كه تمام مولفههایی كه در قرآن، مومنان و كافران و منافقان را بازشناسی میكند بدون استثنا از مقوله احساس و عاطفه و هیجان است. اهمیت باورها سبب شد كه در طول تاریخ باور پرسی و تفتیش عقاید رایج شود. نمیپرسیدند كه با چه چیزهایی دلت آرام میگیرد و با چه چیزهایی دلت خوش است. از چه چیزهایی ناامید و به چه چیزهایی امیدوار هستی. اگر كلام ما طبق متون مقدس با آن سیاق بود، باید احساسات پرسی راه میافتاد كه مثلا میپرسیدند از چه میترسید و از چه شاد میشوید. متكلمان و به تبع آنها فقها تمییز نیكی و بدی را باورها میدانند نه احساسات و عواطف، بگذریم از اینكه باور هم به گزارههای محفوظ در حافظه تقلیل یافت.