اندیشهفلسفهخردگفتگوحکمتمعناپرسشفرهنگ
دین
امیرحسین ترکاشوند: دلیلی بر اجباری بودنِ حجاب وجود ندارد
ترکاشوند میگوید هیچ حکم شرعی، اگر منجر به اضرار به غیر نشود، نباید اجباری شود و الزام حجاب به تصویر دینی آن خدشه میزند. او بازخوانی متون دینی را مبنای اختیاری بودن احکامِ بدون اضرار به غیر میداند.
الزامی کردن حجاب و یا عدم الزامی کردن آن از مباحثی است که از ابتدای انقلاب مطرح بوده و همواره مخالفان و موافقانی داشته است. هر یک از مخالفان و موافقان نیز ادله خاص خود را دارند و در پی ابطال استدلال گروه مقابل خود هستند. این بحث در چند روز اخیر و با وجود رسانههای اجتماعی، دوباره به یک بحث جنجالبرانگیز تبدیل شده است، به گونهای که حتی برخی از نمایندگان مجلس نیز دراینباره اظهارنظر کردهاند. روشنفکران دینی نیز در این موضوع فعالیتهای گستردهای داشتهاند. یکی از این روشنفکران که در حوزه بازنگری متون دینی زحمات بسیاری کشیده است امیر حسین ترکاشوند است. نویسنده کتاب "حجاب شرعی در عصر پیامبر" که در زمان انتشار آن در مجامع علمی گفتگوهای بسیاری در مورد آن انجام شد و هم اکنون نیز این کتاب از منابع اصلی حوزه بازخوانی در متون دینی است، در گفتگوی اختصاصی با خبرنگار خبرگزاری رضوی، نظرات خود در رابطه با حجاب اجباری را بازگو کرد. او معتقد است، نه تنها بر حجاب، بلکه بر هیچ حکم شرعی، مادامی که منجر به اضرار به غیر نشود، نمیتوان اجبار کرد. تسلط دانشی در کنار صراحت ترکاشوند، گفتگو با وی را خواندنی کرده است.
آیا قانونی کردن حجاب باعث خدشه به تصویر دینی حجاب و همچنین خدشه در کارکردهای آن نخواهد بود؟
در اینجا یک بحث کلی وجود دارد. نه فقط بحث مربوط به خصوص حجاب، بلکه در فقه ما، تمام احکام دینی و شرعی، از دیدگاه فقهای ما، باید قانونی بشود ولو آن احکام، هیچ اضرار به غیری در آن نباشد؛ یعنی در واقع، آنها معتقدند که همه احکام شرعی ولو اینکه انجام یا عدم انجام آن شری به دیگران نرساند و به حوزه شخصی دیگران ضرری وارد نکند، باز هم باید قانونی بشود. این مشکل فقط محدود به بحث حجاب نیست؛ یعنی اگر شما تلاش کنید و ثابت کنید که نمایان بودن روسری هیچ اضرار به غیری ندارد و این همه در کشورهای دیگر و حتی مسلمان، روسری نمیپوشند و موجب به گناه افتادن کسی هم نمیشود، ولی آنها معتقدند که اضرار به غیر که فقط مهم نیست بلکه همینکه شریعت از ما خواسته باشد که خانمها باید روسری بر سر کند، در نتیجه آن حکم باید اجباراً اجرا بشود و باید لباس قانون بپوشد. این مسئله نگرانکنندهای است که وجود دارد؛ اما در خصوص سؤال، به نظر من الزامی کردن حجاب، موجب خدشهدار شدن تصویر دینی آن در جامعه و موجب تضعیف این مسئله میشود و در واقع، همه آن مشکلاتی که متدینان هوشمند به آن اشاره کردند را با خودش به همراه میآورد ولی ما برای اصلاح، چارهای نداریم جز اینکه به بازخوانی متون دینی بپردازیم و ثابت کنیم که اساساً احکام شرعی نباید لباس قانون بپوشد مگر آن دسته از احکامی که عرف و عقول بشری هم به لزوم قانونی شدن آن، اذعان دارند. متأسفانه این اتفاق بدی است که در متون سنتی ما وجود دارد. امیدواریم که فقهای ما و سایر دستاندرکاران به این فکر بیفتند که یک بازخوانی جدیدی بر روی متون انجام بدهند.
آیا نظر همه بزرگان دینی در امر قانونی کردن حجاب در ابتدای انقلاب یکسان بود؟
در ابتدای انقلاب، برخی از بزرگان، معتقد بودند که اجباری در کار نیست و با استدلال به منابع غنی و دستاول اسلامی و با استناد به آیات قرآن و نیز با استناد به سیره و روش پیامبر صلیالله علیه و آله در هنگام ظهورش، معتقد بودند که اجبار و الزامی بر حجاب نباید در کار باشد و لذا دریکی دو سال اول انقلاب، پروژهی قانونی و اجباری کردن حجاب، مقداری با نوسان همراه بود. ولی آرام آرام برخی از متفکران روشنفکر دینی که مخالف قانونی کردن حجاب بودند، به رحمت خدا رفتند و برخی نیز منزوی شدند و متأسفانه، پروژهی قانونی شدن حجاب، با جدیت پیگیری شد.
ادله اجباری کردن حجاب از منظر موافقان با آنچه بود؟
موافقان، برای این کار دلایل کلامی و نیز دلایل جدی فقهی دارند. آنها معتقدند که این جهان را خدا آفریده و خداست که قانونگذار است و وقتیکه قانونی نوشت، انسانها که خدا، ولینعمت آنهاست، موظفاند همهی آن قوانین را اجرا کنند و مجاری قانونی هم به زعم این دسته از افراد، کتاب خدا و سخن پیامبر و معصومین علیهمالسلام است. در واقع آنها معتقدند که هر چه که از طریق این سه کانال گفته شود و از طریق فقها به ما برسد، این همان نظر خداوند متعال است و چون خداوند متعال ولینعمت انسانهاست، لذا انسان باید آنها را انجام بدهد و کاری نداریم که آن حکم، از نوع حقالناس است یا از نوع حقالله است؛ یعنی ولو حکم، حقالله باشد که هیچ ضرری به دیگران نرساند، همینکه خداوند متعال فرموده باید این کار را انجام بدهید باید انجام شود. البته این برداشت علمای سنتی ما از موضوعات است، وگرنه امروزه، نواندیشان دینی میگویند برداشتهایی که تابهحال از تفسیر کلام خداوند متعال و از سیره پیامبر صلیالله علیه و آله و سخنان ائمه معصومین علیهمالسلام شده است، نیاز به بررسی مجدد دارد. بهعبارتدیگر، نواندیشان دینی، پروژه بازخوانی و بازنگری در متون دینی را کلید زدهاند و خوشبختانه در این چند دهه نیز بسیاری از موضوعات، مورد بازاندیشی قرارگرفته و تفسیرهای علمای قبلی را از موضوعات دینی رد کردهاند و خودشان به تفسیر جدیدی رسیدهاند. بههرحال، کلام موافقان اجباری و قانونی شدن حجاب، این است که این حکم از ناحیه خداست و در واقع حرف شریعت است و لذا چون منسوب به خداست، پس لازمالاجرا است؛ لذا در این رابطه از خودشان، جدیت نشان دادهاند و تعزیرات را وضع کردهاند. تعزیرات یعنی اینکه اگر کسی مرتکب گناه عرفی یا شرعی شد باید تعزیر شود و شلاق بخورد. گناه عرفی، آن گناهی است که خود مردم هم به زشتی و بد بودن آن عمل، اعتراف دارند؛ اما گناه شرعی، گناههایی است که مردم بد بودن آن را تشخیص نمیدهند ولی در شریعت به زشت بودن آن تصریح شده است. خلاصه اگر کسی نماز نخواند باید شلاق بخورد و اگر تکرار کرد باید دوباره شلاق بخورد و اگر بار سوم و یا چهارم، تکرار کرد باید او را اعدام کرد. درصورتیکه نماز خواندن یا نخواندن، روزه گرفتن یا نگرفتن، هیچ اضرار و شری به دیگران نمیرساند. ولی آنها میگویند چون نماز و روزه و امثالذلک، حکم خداست، رابطه عبد و مولا، اقتضا میکند که این احکام باید اجرا شود و اگر اجرا نکند، این شخص، عاصی میشود. در واقع دلیل این فقها مبنی بر قانونی کردن حجاب و سایر احکام دینی، این است که اگر این احکام، رعایت نشود، شخص در مقابل خداوند متعال، عصیان کار است و لایق مجازات است. ما در دو جهت ما به این کلام اشکال داریم. هم از جهت برداشت از موضوعات دینی که به نظر ما معلوم نیست این برداشت درست باشد. مثلاً میگویند کسی که مرتکب زنای محصنه شده، باید سنگسار شود، درصورتیکه وقتی بررسی میکنیم، میبینیم که اصلاً سنگسار، جزء اسلام نبوده و بلکه اسلام با آن مقابله میکرده است و بنده دراینباره کتابی نوشتهام. نکتهی دوم این است که حالا فرضاً فهمیدیم که شریعت این حرف را واقعاً بیان کرده و مثلاً گفته زنها باید چادر بر سر کنند، اما انجام دادن یا ترک آن موجب اضرار به غیر نیست، باید آن را اختیاری بکنیم نه الزامی.
.
.
گفتگوی اختصاصی امیرحسین ترکاشوند با خبرگزاری رضوی
دلیلی بر اجباری بودنِ حجاب وجود ندارد
منبع: خبرگزاری رضوی
.
.
گفتگو دربارهی این مطلب۶ دیدگاه
دوستان 1ما مسلمانیم 2در اسلام دانش فقه متکفل تنظیم امورفردی و اجتماعی دنیوی دز حوزه عملکردهاست 3حجاب پوشیدن یک عملکرد فردی و اجتماعی است 4دانش فقه است که صلاحیت نظر دادن راجع به حجاب را داردو کسی که راجع به حجاب در اسلام نظر میدهد باید فقه بلد باشد خواه روحانی باشد یا خیر 5حقوق بشر و منفکر میکنم و... جزو منابع استنباط احکام نیست باید دید دین چه میگوید 6در متون دینی اثری از اجبار بر حجاب در حکومت پیامبر و امام علی نیست 7علت این امر به احتمال قوی مقبولیت این بزرگواران و عدم زمینه کشف حجاب در جامعه بوده است 8عمده دلیل بر اصرار بر حجاب در جامعه امروز پیشگیری از مفاسد احتمالی آینده است که شاید دلیل معتبری نباشد
دوستان حضرت ادم و حوا که از بهشت خارج شدن اولین چیزی که سراغ ان رفتن پوشش عورتاشون بود یعنی پوشش و حجاب برای جلوگیری از گناه بسیار مهم است و در قران کریم که کتاب راهنمای انسان کامل است به قضیه حجاب چندین ایه نازل گردیده است و حضور افراد در جامعهحقوق مدنی ایجاو میکند و این نمیشود که هر کسی به میل خود بپوشد و عریان کند
البته ایشان و عده ای دیگر که خودشان را عالم دینی معرفی میکنند تلاش دارند حرف هایی بزنند که روشنفکران را خوششان بیاید و این قصه تا آنجا ادامه خواهدد داشت که بگویند هر آنچه که انسان غربی میپسندد اسلامی است و یا اینکه نهایتا غیر دینی نیست
بنده نه عالم دینی هستم و نه روشنفکرنما ! بنده فقط یک خانم ایرانی مسلمان هستم .همین.. لطفا این قدر در مورد اشخاص سریع قضاوت نکنید.
در طول تاریخ بشریت هر امری که اجباری بوده است همیشه نتیجه عکس داشته است. یعنی برای اجرای هر امری بایستی مردم توجیه منطقی و عقلانی شوند.مثلا در قضیه حجاب اجباری باید ابتدا یک خانم مسلمان توجیه شود که چرا باید حجاب داشت؟این حجاب چه منافع و مزایایی برای یک خانم محجبه در سطح جامعه دارد. متاسفانه بعضی از فقها فقط به مسئله شرع می پردازند،در صورتیکه یک خانم دنبال دلایل بیشتر برای حجاب اجباری می گردد ؟ در تمام ادیان توحیدی (یهودیت، مسیحیت واسلام) حجاب برای یک خانم متدین الزامی است.یک مجسمه حضرت مریم بدون حجاب در هیچ جای دنیا دیده نمی شود. باید برای یک خانم در سطح جامعه تمام ابعاد و فواید حجاب اعم از مسائل روانشناختی و جامعه شناسی و علمی و دینی بیان و بررسی شود. با توسری نمی توان روسری بر سر یک خانم گذاشت!
فرض که شما تمام محسنات حجاب را گفتی.اما اگر نخواست چه؟ یک وقتهایی هرچقدر هم یک چیز مفید باشد آدم رغبت قلبی به آن ندارد چون اصلا دلیلی بر انجامش نمی بیند. مثلا ورزش کردن بسیار مفید و خوبست،هیچکسی هم نمی گوید بد است.اما آیا ورزش نکردن موجب ضرر به دیگران می شود؟ یا با علم به اینکه همه می دانند ورزش چه محسناتی دارد،یک وقتهایی کسی تمایلی به آن ندارد،دلش نمی خواهد و این کاملا سلیقه ایست. حجاب هم از آن دسته مسائل است.شما نمی توانید اجبار و زور را در پس ادله ی مفید و مثبت پنهان کنید و بعد به صورت نامحسوس از آزادی ای دم بزنید که تماما تصنعی است. مثل حرفی که خیلی از فقهای ما می زنند.می گویند مسلمان باش ولی قبلش بروید تحقیق و جستجو کنید،با علم مسلمان شوید.بعد شما می روی و تحقیق می کنی ومسلمان هم می شوی ولی نه آنچه مدنظر آنهاست و آنجاست که به تو می گویند راه را اشتباه رفته ای چرا که به نتیجه ای که خودشان رسیده اند نرسیده ای. اما می بینی قلبت فرسنگها دور از نگاه ومنش خشک و متحجرانه آنهاست. منظور این بود که بگوییم آزادی تصنعی سودی که ندارد هیچ،ضررش بیش از جبر است , خیلی وقتها خیلی از مسائل تماما سلیقه ایست.اگر در اسلام پوشش سر جزو مسائل شخصی نیست نمی دانم دیگر چه جایی برای حفظ حریم شخصی و احترام به فردیت اشخاص در دین برای کسی باقی می ماند. ا