درس‌گفتار طرح واره های معنا ‎، جردن پیترسون

مجموعه ای که در پیش روی دارید ، درس گفتار های جردن پیترسون در دانشکده ی روان شناسی دانشگاه تورنتو است . این درس گفتار ها در 13 ویدئویِ  نیم ساعته و بر مبنای کتابی به نام "طرح واره های معنا  : معماریِ باور"  ارائه شده اند .  در این مجموعه ، جردن پیترسون  با کمک شاخه های وسیعی از دانش و هنر ، از فلسفه و عصب شناسی تا نقاشی و ادبیات ، به اسطوره ها از دریچه ای جدید می نگرد و تفسیری متفاوت از آن ها ارائه می دهد . در نگرش او ، اسطوره ها صرفا تخیلاتی بیهوده و داستان هایی غیر "حقیقی" نیستند . چرا که  نمی توان صرفا با تحلیلی مبتنی بر علوم طبیعی به درک آن ها و ارتباطشان با "حقیقت"  پی برد با بالا گرفتن تب بی دینی و علم گرایی پس از عصر رنسانس، اسطوره و دین عمدتا به عنوان پدیده هایی مذموم و بیهوده تلقی می شدند و علم و سیاست مدرن ، به عنوان گسستی کامل از این جهانِ کهن به حساب می آمدند . در بدن این مفاهیمِ تاریخیِ بشر ، هیچ روحی باقی نمانده بود . این اتفاقی است که متفکران قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم ، به شکل های مختلفی آن را گزارش کرده اند . اما  به نظرِ پیترسون ، از بین تمام آن ها نیچه تیزبین ترین بود . چرا که او ، کشتن "خدا" ، و تمام مصائبِ حاصل از آن را بسیار دقیق می دید و تاریخ قرن بیستم را به خوبی پیش بینی می کرد. با نگاهی پدیدارشناسانه ، این داستان های کهن به یک باره از مهملاتی بدرد نخور به  روایت هایی هوشمندانه از انسان ، به عنوان موجودی "بیدار شده" ، تبدیل می شوند . و البته این به معنای برتری هیچ کدام از این نگرش های- علمی و پدیدار شناسانه- بر دیگری  نیست .   پیترسون از میان داستان های کهن و کتاب مقدس  ، داستان آگاهی و خود آگاهی انسان را نمایان ، و از اسطوره های مصری تاریخ شکل گیری فرد و حقوق فردی  را آشکار می کند. و ناگهان از داستانی بسیار کهن ، به آزمایشی تجربی در سال های اخیر می رسد و با زیست و عصب شناسی ، پیوندی میان دو روایت از بشر ، که به نظر می رسید کاملا از یکدیگر جدا باشند ، برقرار می کند . پیترسون  در دوره ی لیسانس ، در علوم سیاسی تحصیل کرده است . علاوه بر این ، بسیاری از سال های جوانی او در جنگ سرد و خطر حمله ی اتمی سپری شده است . به این خاطر برای او ، مسائل سیاسی قرن بیستم بسیار پر اهمیتند. اما نه از نگرشی اقتصادی و یا تحلیلی نظامی. او با کمک افسانه ها و اسطوره ها ، به تحلیلی روان شناختی از مسائل سیاسی و خشونت های ویژه ی قرن بیستم  می پردازد و تلاش می کند به سردمدارانِ سیاسی نه از دریچه ی سیاسی بلکه از  نگاه روان شناسی فردی نگاه کند . با این کار ، او در تلاش است  دلایلی قانع کننده از دل روان شناسی و اسطوره شناسی  برای خشونت های  گیج کننده ی قرن بسیتم  که به سختی می توان از دریچه ی سیاسی – اقتصادی به آن ها نگاه کرد ، ارائه دهد . کارِ پیترسون ، تنها یک پژوهشی تاریخی برای نشان دادن این پیوند ناگسستنی نیست. او با پروژه های مختلف و تجربه ی طولانی در  روان شناسی بالینی  ، این متد های اسطوره شناختی را در روش درمانی خود برای بیماران مختلف به کار می برد . و به این خاطر می توان به این درس گفتار ها ، نه فقط از دریچه ی انتقال اطلاعاتی جدید در زمینه های مختلف ، بلکه به عنوان یک درمان نگاه کرد . همان نگاهی که ویتگنشتاین به فلسفه دارد : فلسفه به مثابه درمان . و در این جا پیترسون تلاش کرده است که تنها بر روی یک حوزه ی خاص متوقف نشود و از تمامی امکانات بشری برای " نشان دادن راه خروج به مگس از بطری مگس گیر " {1} استفاده کند.

اما هدف ما از ترجمه ی چنین درس گفتاری چه بوده است ؟ چرا این درس گفتار ؟ چرا روان شناسی ؟ و یا اصلا چرا ترجمه ؟ از دو دهه ی پیش و با  قدرت گرفتن اینترنت به عنوان پدیده ای جهانی ، آرام آرام شیوه های جدیدی از آموزش شروع به رشد کرد . روش هایی که تا قبل از آن برای کسی قابل تصور نبود . چندین و چند سایت مختلف برای آموزش موضوعات مختلف ساخته شده اند . از زبان چینی تا روش های تا کردن لباس ، از جدی ترین مسائل در علم بیوفیزیک تا روش صحیح ضربه به توپ بیلیارد . در این بین ما چه می کنیم ؟ وضعیت آموزش در ایران و به خصوص در حوزه های مختلف علوم انسانی ، جدای از مسائل محتوایی از حیث فرم بسیار کم تحرک و ساکن است . در این فضای فرتوت ، بزرگ ترین دانشگاه های جهان درس گفتار های مختلف خود را روی اینترنت  گذاشته اند و منبع عظیمی در دسترس عموم قرار گرفته است . اما به دلایل مسائل مختلف ( من جمله مسائل فنی اینترنت و عدم تسلط به زبان انگلیسی ، آلمانی و یا فرانسوی برای درک دقیقِ مطالب) دانشجویان و علاقه مندان ایرانی کم تر می توانند به این درس گفتار ها دسترسی داشته باشند . البته تلاش های خوبی در زمینه ی ترجمه در مجموعه هایی مثل ((Ted.com  و در دانشگاه شهید بهشتی برای ترجمه ی دروس آنلاین MIT  شده است ، و البته سایت هایی مثل مکتب خانه و کلاسِ درس هم برای آغاز کردن فضای ویدئو های آموزشی به زبان فارسی بسیار کوشا و موفق بوده اند . اما ذکر چند  مسئله ضروری به نظر می رسد . اول آن که معمولا این کار محدود به یک ویدئوی کوتاه در مورد یک موضوع خاص بوده است ، و نه ترجمه ی کامل یک درس گفتار . این کار به خودی خود می تواند کاری بسیار مفید باشد ، اما به نظر ما ، خلاء ترجمه ی یک مجموعه ی درسی کامل ، که شکل پیوسته تری داشته باشد، در این بین احساس می شد . و علاوه بر این ، با توجه به حجم بالای فیلم ها و سریال های زیرنویس شده به فارسی و عادت تماشاگران به این  پدیده ،   ما به این جمع بندی رسیدیم که به جای انتشار ترجمه ی متن ، آن را تبدیل به زیرنویس کنیم تا بتوانیم از مزیت های انتقال مفهوم تصویری و  متن فارسی به شکل توامان استفاده کنیم . اگر تلاش و کمک داشنجویان ، اساتید و علاقه مندان آزاد وجود داشته باشد ، می توان این پروژه را نه فقط به  یک درس گفتار، بلکه به انتقال منابعی غنی از حوزه های مختلف به زبان فارسی  تعمیم داد و آن را با منابع فعلی که در بالا ذکر شد  و هم چنین با پروژه ای مشابه در مورد اساتید ایرانی  تبدیل به فضایی برای شکاندن جو رخوت زده و ساکن در آموزشِ عالی ایران کرد. و اما چرا این درس گفتار ؟ جردن پیترسون یکی از محبوب ترین و به نام ترین اساتید دانشکده روان شناسی دانشگاه تورنتو است . و گروه روان شناسی دانشگاه تورنتو در رتبه بندی های معتبر در بین 25 دانشکده ی برتر روان شناسی در جهان، و در رتبه ی دوم در کانادا قرار دارد. پس این درس گفتار ها ، در عالی ترین سطح آموزشی جهان ارائه شده اند . اما این مطمئنا تمام دلیلِ انتخابمان نیست . پیترسون با مسائلی دست و پنجه نرم می کند که از یک حیث ، می توان به آن  هم چون مشکلی عمومی در سطحی وسیع نگاه کرد . مسئله ی بی معنا شدن همه چیز ، واژگون شدن منطقیِ ثبات اخلاقی و  ترس از فرانکشتاین ها {2} . در این بین رویکرد ما بیش از آن که مبتنی بر قبول و همراهی کامل با محتوای آن باشد ، بیشتر بر مطرح شدن ، اهمیت یافتن و بیرون آمدن  این سوالات مهم  تاکید دارد . درس گفتارهای  پیترسون حوزه هایی را به ما یاد آوری می کند که ممکن است از کنارشان به راحتی عبور کنیم. در حالی که در دل این داستان ها و اسطوره ها ، تکه هایی از هستی انسانی ، تصویر های از خود ما ، وجود دارد که با فراموش کردن آن ها ،  تنها دوباره به خواب می رویم . متن نامه دکتر پیترسون به مناسبت ترجمه فارسی طرح واره های معنا‎

من بسیار خشنودم که این 13 درسگفتار به زبانِ کهن فارسی انتشار می یابد . این درسگفتار ها ابتدا در دانشگاه تورنتو ارائه و سپس توسط کانال تی وی او در اونتاریویِ کانادا پخش شده است. هدف من از نوشتنِ کتابی که بن مایه ی این  درس گفتار ها است ، فهم دقیق تر نیروهای هولناک روان شناختی بود که در اواخر قرن بیستم ما را تا نزدیکی انقراض اتمی و کشتار جمعی بردند . امیدوارم آموزه هایی که از میان حکمت های اسطوره ای در جوامع مختلف گرد آورده ام ، به کاهش گسست خطرناک میان مردم ایران و غرب  و هم چنین به شناسایی ریشه های در هم تنیده ی زرینی که فرهنگ های کهن ما را به یکدیگر پیوند می دهد ، به شکلی که به سود هر دو طرف باشد ، کمک کند . من معتقدم این وظیفه ماست که از میان ویرانه هایِ شکوهمندِ بناهایی که اجدادمان به سوی خورشید ساختند ، بیرون آییم و در آن سرزمین روشنایی با دیگر هم فکرانمان ، گرد هم آییم. من باور دارم که با این کار دنیایمان را به بهشتِ ممکن نزدیکتر خواهیم کرد   و از تبدیل آن به جهنمی که خطرش در بیخ گوشمان است ، دور می کنیم . من بر این باورم که مشترکات میانِ انسان ها در هر گوشه جهان ، بسیار پر اهمیت تر از تفاوت های میان آن هاست. ما دیگر نمی توانیم  جاهل ماندن در مقابل حقیقت و غرق شدنمان در احساسات کین توزانه و بی رحمی انباشته از نفرت را با پافشاری متکبرانه بر درک منحصر به فردمان از سنت های اخلاقی کهن توجیه کنیم. من معتقدم که افرادِ بالغ حقیقی کسانی هستند که  اگرچه در بستر چنین سنت هایی رشد کرده اند و کوشا در فهم و احترام به آن ها تربیت شده اند ،  اما در عین حال بار سنگین انتخاب آزاد را به عنوان مسئولیتی مقدس تحمل می کنند . امیدوارم بررسی تاریخ و تفکری که در این درس گفتار ها نهفته است ، فرایند گفت و گوی عمیق و رسایِ جهانی میان افراد خوش نیت را پیش ببرد. امیدوارم که این گفت و گو ها به تسلای  زخم های بشری کمک کند تا دانشمندان ، فیلسوفان و عالمان مذهبی بتوانند از یکدیگر آن چه را برای  یک زندگیِ پربار لازم است ، بیاموزند. امیدوارم با صحبت کردن و گوش دادن به افرادی که با ما متفاوت هستند ، بتوانیم حکمت لازم برای عبور سرفرازانه از جهانِ رنج و هم چنین خرسندی بر آمده از محدودیت های ناگزیر وجودیمان را بدست آوریم. امیدوارم به این شکل بتوانیم از تباهی و میل به انتقام که همواره به عنوان یک راه ما را اغوا می کند، اجتناب کنیم. از شرکت کردنتان در این کلاس ممنونم. ۲۶ ژانویه ۲۰۱۴ دکتر جردن پیترسن استاد روانشناسی دانشگاه تورنتو تورنتو, اونتاریو, کانادا

Translators’ Introduction to the Maps of Meaning TV series to be published on anthropology.ir

The collection before you is a series of psychology lectures by Dr. Jordan Peterson from the University of Toronto in Canada.  These lectures are based on the book "Maps of Meaning: Architecture of Belief" and presented as thirteen, thirty minute videos that are a condensed version of the original lectures. Dr. Peterson draws widely on both the sciences and the arts - from philosophy and neuroscience to visual arts and literature - to present mythology from a novel perspective based on his own unique interpretations. For Peterson, it is only when we cease to analyze humanity's ancient stories as if they were naïve empirical scientific observations of the natural world, and stop thinking of mythology as a mere collection of outdated and un-"real" superstitious illusions, that we begin to gain insight into the true relationship they bear with reality. With the ever growing expansion of secularism and scientific empiricism since the renaissance, myths and religions have generally come to be regarded as outdated and looked down upon with contempt, while modern science and politics imagine themselves as rooted in an enlightened rationality that has ostensibly broken itself free of these archaic worlds. This event has been discussed in various forms by a number of intellectuals of the 19th and early 20th centuries. However, Dr. Peterson believes that of all of these thinkers, Nietzsche was perhaps one of the most astute and insightful. For it was Nietzsche who recognized the "death of God" and all of its ensuing consequences with such exquisite precision that it allowed to see with devastating clarity what was to come in the 20th century.

Adopting a phenomenological outlook towards these archaic stories is what helps transform them from outdated superstitious 'nonsense' to intelligent action-orientedobservations by our ancestors, who were unwittingly narrating our species' "awakening". Peterson's aim is not to argue for the superiority of either of these two world-views (scientific/empirical and phenomenological) over the other. Rather, he unveils the story of man's awakening and self-consciousness that is buried under the metaphorical language of archaic stories and sacred texts. In so doing he retraces the history of the development of the individual and the 'natural rights' and 'sovereignty' attributed to them as far back as ancient Egypt. He smoothly transitions from ancient mythological narratives to descriptions of modern scientific experiments in biology or neuroscience, seamlessly uniting these two world-views that previously seemed unbridgeable.

Peterson's task is not only limited to revealing the consilience between these two world-views. His extensive experience as a clinical psychologist has revealed the relevance of mythology to psychotherapy. He discusses several real-world cases from his practice where mythological narratives aided his clients. Therefore, one can look at these lectures as more than a mere interdisciplinary study, but also as transformative and therapeutic. This is perhaps similar in spirit to Wittgenstein's take on philosophy: philosophy as therapy. Perhaps it is in this spirit that Peterson avoids getting stuck in one particular subject area and instead draws on the full toolbox of human faculties to "show the fly the way out of the fly bottle" {1}.

Dr. Peterson did his undergraduate studies in Political Science. Much of his adolescence was spent in actue awareness of the Cold War and the looming danger of atomic annihilation. The political events of the 20th century are therefore of paramount importance to him--and not merely from an economic or militaristic point of view. Peterson uses myths and stories to perform a psychological analysis of political issues central to the 20th century and the sheer scale of violence that was so unique to it. He analyses the political leaders of this era not through a political lens, but rather through his particular take on the human psyche. Searching the depths of psychological and mythological studies, he attempts to arrive at a more satisfying explanation for the truly dizzying degree of violence experienced in the modern age, indeed, such a degree of violence that one has difficulty explaining it away with mere political-economical analysis.

But what was our goal in translating such a lecture series? Why this particular lecture series? Why psychology? And why translate? With the growth in the past two decades of the global phenomenon of the internet, new approaches to education have begun to spring up-approachesthat were hard to even imagine before. Multiple websites devoted to teaching different topics have come online, everything from Chinese lessons to instruction on how to fold your clothes, from the most serious topics in Biophysics to the correct way of hitting a billiard ball. What is our role in such a context? The teaching situation in Iran, particularly in the humanities, is very stagnant--both in form as well as content. Meanwhile, the largest universities across the world have made their lectures available online, making an immense database of material freely accessible to the public. However, due to various issues (including technical issues and linguistic barriers) Farsi speaking students and enthusiasts have a hard time accessing these vast resources. It is noteworthy to acknowledge great attempts at translating video collections such as those on TED. Likewise Shahid Beheshti University's attempts at translating MIT's online courses, or websites such as maktabkhooneh.org and kelasedars.org have made productive and successful efforts at establishing a virtual space for educational videos in Farsi. Despite all of this, however, these efforts are usually limited to short videos about a specific topic rather than a complete translation of a whole lecture series. While this too can indeed be useful, we felt the absence of a lecture series belonging to one course and presented in one continuous unit. Given the popularity of subtitled movies and TV series, and the familiarity of the Iranian audience with the phenomenon of subtitles, we decided to make the translations available as subtitles rather than just as a transcript. This way the advantages of video as a medium are preserved as well. If students, professors or interested individuals express the necessary enthusiasm and effort then this project could expand beyond this one course and serve as only the first in a series of translated courses. These could then be made available on the existing Iranian databases mentioned above, along with courses by Iranian professors, and with the ultimate hope of setting the current state of stagnancy in higher education in Iran into motion. Dr. Peterson's Letter for Persian Translation of "Map of Meaning"

I am exceptionally pleased to have these thirteen lectures, first delivered at the University of Toronto, and then telecast by TVO in the province of Ontario, Canada, translated into the ancient language of the Persian peoples.

I wrote the book upon which the lectures are based to further our shared understanding of the terrible psychological forces that lead us to the brink of thermonuclear destruction and genocide in the latter decades of the twentieth century. I hope that the lessons I derived from the communal mythological wisdom of mankind will now help the now dangerously separated people of Iran and the West identify the golden threads that weave together and unite their ancient cultures, for the benefit of both.

I believe that we are bound by the deepest of obligations to emerge from the magnificent and crumbling houses built by our ancestors into the sun, and in that place of light greet and dine with those who are striving to do likewise. I believe that by doing so we can move our world towards the heaven it could and should be instead of the hell we could so easily make of it.

I believe that what human beings everywhere have in common is more important than how they differ.

I do not believe that we may justify our own wishes to remain ignorant of the truth and steeped in resentful and hateful cruelty by arrogantly claiming our unique understanding of the moral traditions of the past. I believe, instead, that truly mature individuals are properly disciplined by respecting and striving to understand those traditions, but that they then must accept the weight of living moral decision as their irreducible and sacrosanct individual responsibility.

I hope that the examination of history and thought that is part and parcel of these lectures, now translated, may further the process of deep and carefully articulated global communication between people of good will. I hope that such communication will begin to heal the wounds lacerating the body of mankind, so that scientist, philosopher and religious individual alike can learn from one another what is truly necessary for life more abundant. I hope that in speaking and listening carefully to those who differ from us we can gather together the wisdom to make our way forward with integrity through the worlds of suffering and triumph imposed on us by the necessary limitations of our being. I hope that we can in that manner avoid the terrible corruption and desire for revenge that beckons as an ever-tempting alternative.

Thank you for attending to these lectures.

January 26, 2014 Dr. Jordan B Peterson Professor of Psychology University of Toronto Toronto, Ontario, Canada

{1} Wittgenstein, Philosophical Investigations - 309 {2} فرانکشتاین :داستانی از مری شلی. فرانکنشتاین دانشمند جوان و جاه طلبی است که با استفاده از کنار هم قرار دادن تکه‌های بدن مردگان و اعمال نیروی الکتریکی جانوری زنده به شکل یک انسان و با ابعادی اندکی بزرگ‌تر از یک انسان معمولی می‌سازد. موجودی با صورتی مخوف و ترسناک که بر همه جای بدنش رد بخیه‌های ناشی از دوختن به چشم می‌خورد. این موجود تا بدان حد وحشتناک است که همگان، حتی خالقش از دست شرارت‌های او فرار می‌کنند. هیولایی که که خالقش نیز نمی‌تواند آن را کنترل کند و خود مقهور آن می‌شود.

جردن پیترسون، ترجمه: مانی حمیدی و آران غریب‌پور

.

https://www.youtube.com/channel/UCeMCpanMlrs5QMUFsyzjeOw/videos?shelf_id=0&view=0&sort=dd

http://anthropology.ir/node/21738