اندیشهفلسفهخردگفتگوحکمتمعناپرسشفرهنگ
فلسفه
رابطهٔ «علم» و «فلسفه» و نسبت آنها با اندیشیدن «پیشروانه» و «پسروانه»
علم پیشروانه دانایی و فلسفه پسروانه نادانی را توسعه میدهد؛ پسروانهاندیشی واپسگرایی نیست، بلکه بازگشت به بنیانهاست. فلسفه بدون علم تهی و علم بدون فلسفه کور است؛ علم بلندا و فلسفه ژرفا میگیرد.
۱- داناییهای کوچک، جزئی و دقیق ما، یعنی «علم»٬ محصور میان نادانیهای بزرگ، کلی و عمیق ما٬ یعنی «فلسفه»، است. بدین معنا، ۲- کارِ «علم» توسعهٔ دانایی از طریق «تعویق» و «تقلیل» در حیطهٔ پرسشها، و همچنین «تحقیق» و «تطبیق» و «تدقیق» در حیطهٔ پاسخها است. و ۳- کارِ فلسفه توسعهٔ نادانی از طریق «تعلیق» و «تردید» در حیطهٔ پاسخها، و همچنین «تأکید» و «تعمیق» و «تدقیق» در حیطهٔ پرسشها است. میتوان گفت: ۴- «علم» پیشروانه میاندیشد؛ «فلسفه» پسروانه. اما ۵- «پسروانه اندیشی»، به هیچ روی، واپسگروانه اندیشی (ارتجاع) نیست؛ بلکه والاترین شکلِ اندیشیدن است. به عبارت دیگر، ۶- در دنیای اندیشه، «پسروی» پیشرویِ واقعی است. ۷- «پسروانه اندیشی» یعنی بازگشتن به سوی بنیانها و ریشهها، و البته بازنگری و بازاندیشی آنها؛ ۸- «پسروانه اندیشی» یعنی تعجیل در پاسخ نداشتن و سٶالها را زیر سؤال بردن؛ ۹- «پسروانه اندیشی» یعنی پیشفرضها و پیششرطهای خویش را نقّادی کردن. بدین معنا، ۱۰- اندیشیدن، هماره، پسروانه اندیشیدن است. بنابراین، ۱۱- آنکه «فقط» پیشروانه میاندیشد، اصلاً نمیاندیشد. اما نباید از یاد بُرد: ۱۲- هر مرتبه از پسروانه اندیشی، به مثابهٔ یک «بازگشتِ بازنگرانه»، متناظر با مرتبهای از پیشروانه اندیشی ممکن است. و از این رو، ۱۳- بالاترین مرتبهٔ پسروانه اندیشی، همراه و همگام با بالاترین مرتبهٔ پیشروانه اندیشی تحقّق مییابد. با این تفاصیل، ۱۴- اگرچه علم نمیاندیشد، اما فلسفه هم بدون علم، و بیاعتنا به علم، هرگز، نمیتواند بیندیشد. درواقع، ۱۵- فلسفهای که از علم بیخبر است، بسی «خام» و «توخالی» است؛ بسیار دور از «پسروانه اندیشی» و بسیار نزدیک به «واپسگروانه اندیشی» و در معرض جدّی آن. چنانچه ۱۶- علم بدون فلسفه، و بدون اعتنا به فلسفه، تضمینی نیست که عملاً و حقیقتاً پیش برود و همواره ممکن است «پیشرفت» او ظاهراً یک پیشرفت و حقیقتاً یک «پسرفت» باشد. در واقع، ۱۷- علمی که از فلسفه جا بماند هرچه قدر هم «پیشرفت» کند «مهلک» و «خطرناک» است؛ چرا که به سان دوندهای است که گرچه بسی و بسیار خوب و سریع میدود اما بسا که «چنین شتابان» به سمت «پرتگاه» میرود. بنابراین، ۱۸- علم هرچه «بلندا» بگیرد، فلسفه «ژرفا» خواهد گرفت. به عبارت دیگر، ۱۹- شعاعِ «دانایی» آدمی هرچه افزونتر شود، شعاعِ «نادانی» او نیز فزونتر خواهد شد. باری، ۲۰- فلسفه بدون علم «تهی» و علم بدون فلسفه «کور» است.
بخشهای دیگری از مجموعه «کلماتِ باطل» را که پیشتر در «کانال تلگرامی صدانت» منتشر شدهاند در نشانیهای زیر ببینید و بخوانید!
تأمّلی دربارهٔ «خلاقیت» و تفاوت خلاقیت الاهی و خلاقیت بشری
تأمّلی دربارهٔ فلسفیدن و نسبت آن با اشتباهها و اشتیاق های آدمی
تأمّلی دربارهٔ راز و نسبت آن با «عشق» و «هنر»
تأمّلی دربارهٔ «هنر تنهایی» و نسبت آن با «هستی» و «نیستی»
.
.
تأمّلی دربارهٔ رابطهٔ «علم» و «فلسفه» و نسبت آنها با اندیشیدن «پیشروانه» و «پسروانه»
(بخشی از مجموعهٔ «کلماتِ باطل»)
نویسنده: مسعود زنجانی
.
.
گفتگو دربارهی این مطلب۰ دیدگاه
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ نخستین صدا، صدای شما باشد.