سخنرانی آرش نراقی با عنوان «اخلاق از منظر دین و روانشناسی»

آرش نراقی احساس گناه را در تربیت اخلاقی و دینی با ملاحظاتی سازنده، نظام‌های مبتنی بر شرم را تردید‌آمیز، و اشمئزاز را عاطفه‌ای یکسره نامعقول و مخرب می‌داند که باید از نظام‌های دینی پیراسته شود.

آرش نراقی : «احساس گناه، شرم، و اشمئزاز: گفتاری درباره نقش عواطف منفی در تربیت اخلاقی و دینی»- سخنرانی در مرکز فرهنگی ابن سینا- ارواین- ۲۹ جون ۲۰۱۷. در این گفتار درباره سه عاطفه منفی (احساس گناه، شرم، و اشمئزاز) و نقشی که در تربیت اخلاقی و دینی ایفا می کند، بحث شده است. استدلال من این است که احساس گناه با ملاحظاتی می تواند نقش سازنده در تربیت اخلاقی و دینی داشته باشد، اما درباره سودمندی و سازندگی نظامهای تربیت اخلاقی و دینی مبتنی بر شرم تردیدهای جدّی است و بهتر آن است که از چنان نظامهای فاصله گرفت. احساس اشمئزاز اما عاطفه ای یکسره نامعقول است و از ورود آن به نظامهای تربیت اخلاقی و دینی باید بجدّ جلوگیری کرد. برای مثال، مفهوم دینی «نجاست» که عمیقا با احساس اشمئزاز درآمیخته است، خصوصا وقتی که به قلمرو باورها درمی آید و بر انسانها اطلاق می شود، مفهومی عمیقا مخرّب و غیراخلاقی است، و نظام حقوقی و اخلاقی دینی باید قاطعانه از آن مفهوم پیراسته شود.