در سرزمین قد کوتاهان

امیدواریم آقای دکتر سروش دباغ که مانند برخی بزرگان عالم تفکر در گذشته پیش از شنیدن کلام مخالفان آن را بیسواد می خواندند پاسخ دهند و جامعه تشنه اندیشه را بی پاسخ نگذارند.

آقای سروش دباغ فرمودید که زبانشناسی دانشی تجربی است. ممکن است بفرمایید کجای semanticsتجربی است؟ در صورت امکان توضیح بفرمایید که در morphologyکدام بخش تجربی است؟ همچنین بفرمایید چه بخش از etymology تجربی است. اگر براتون امکان دارد بفرمایید کدام بخش از syntax به شکل تجربی شناخته می شود.شما همچنین فرمودید که فلسفه زبان نسبتی با زبان شناسی ندارد در حالی که فلسفه زبان در نظریه پردازی زبانشناسی عمومی تعیین کننده است. نوام چامسکی در حوزه فلسفه زبان نظرات مهمی دارد و آین نظرها در تبیین نحو زایشی اهمیت داشته اند. آیا استنتاج های شما را در مورد فرد مورد نقد شما در این باب بر شما هم وارد است؟ آیا داشتن رابطه نزدیک با بالاترین افراد حکومتی و مطرح شدن برخی فلاسفه محترم در دوران پس از انقلاب را می توان به فلاسفه مشهور آن زمان نیز نسبت داد؟ من چنین فکر نمی کنم اما اگر شواهد و استدلال شما را بپذیریم به نتایج مشابهی در مورد دیگران هم می توان رسید.

در زمان حکومت گذشته جلال آل احمدی از خفقان حاکم بر جامعه تحصیل کرده ها و دانشگاهی سخن گفت. پل فایرابن از شباهت علم و تعصبات قرون وسطایی سخن گفت. نوام چامسکی ظاهرسازیهای لیبرالیسم را برملا کرد. ما چه کنیم که گرفتار مدعیان هستیم. متاسفانه در ایران خود اساتید و فلاسفه که ایجاد کننده فضای تحمیل و تظاهر علمی هستند مدعی آزاد اندیشی اند.

البته از مدیریت سایت صدانت کمال تشکر را دارم که همه دیدگاهها و نظرات را بدون سانسور منتشر میکنند.

دوست عزیز دأب شما این است که همواره دیگران را متهم به بی سوادی میکنید و برای نمونه میگوئید چون سواد انگلیسی ندارید قدرت نقد نیز ندارید. مساله این نیست. آقای موسویان چند مقاله به زبان انگلیسی درباره ابن سینا و سهرودی منتشر کرده است که اتفاقا قابل نقد هستند. ولی مشکل اینجاست که منتشرکنندگان چنین نشریاتی چندان با میراث اندیشمندان اسلامی آشنا نیستند و طبیعتا نمی توانند یک ارزیابی دقیق داشته باشند. حقیقت این است که چنین مقالاتی تنها چون به زبان انگلیسی منتشر شده اند ارزش یافته اند. گوئی چاپ مقاله به زبان انگلیسی برابر با ارزش است. سخن بنده این بود که این مقالات هر چند هم نقد و مورد ارزیابی شوند نمی توان آنها را رسانه ای نموده و ضعف نویسنده را به رخ کشید در حالی که آثار به زبان فارسی به راحتی نقد میشوند.

دفاع ضعیف از یک فرد بدتر از حمله به اوست. مدافع جناب آقای دکتر سروش با تخطئه نقد در عمل ادعای او را لااقل در مورد خودش به نحوی تایید می کند. برای من هم این سؤال مطرح شد که چگونه به این نتایج در مورد منتقدین رسیدید؟

ظاهراً آقای رهگذر هم قصد دارند به همان روشی که جامعه فلسفه تحلیلی متوسل شوند و شاگردان تازه ناآشنا را جذب خود کنند. تظاهر به تسلط به زبان انگلیسی(کمک گرفتن از مترجمین فلسفه خواندهدر حد لیسانس)، سپردن مقالات به مترجمین مسلط برای برگردان مقاله به زبان انگلیسی، تدریس آن چه می خواهی یاد بگیری به دانشجو و فرا گیری همزمان، گیج کردن دیگران با پیچیده کردن بحث، اتخاذ کلام دشوار، به کار بردن اصطلاحات پیچیده، ارائه دی تیل فراوان بمنظور گیج کردن مخاطب، ایجاد فضای سنگین در جلسات، تبختر در رفتار، ...

آیا نقد فلاسفه تحلیلی برابر با هواداری از آقای خسروپناه است؟

فلسفه تحلیلی از دقّت، وضوح، و برهان می گوید. اگر آقای ح ز نمونه ای از سخنرانی فرمودند آیا این به معنای اینست که هیچ کتابی در زمینه فلسفه تحلیلی مطالعه نکرده اند؟ " معلواست که ...صفر است" این دقیقاً همان برخوردی است که آقای ح ز به آن اشاره دارند: سرکوب، تحقیر، و اتهام بیسوادی زدن به مخاطب چون جرات بیان به خود داده. برخی فلاسفه تحلیلی خصلت های فاشیستی از خود بروز می دهند. لحن بیان آقای رهگذر کاملاً شباهت به فلاسفه تحلیلی در مواجه با کوچکترین نقد جدی است: عصبانی، توهین آمیز، تحقیر کننده.

جناب آقای رهگذر مگر وضع اساتید فلسفه تحلیلی از این بابت بهتر است؟ شما از وضع اسفناک فلسفه کشور گلایه کرده اید. بسیار خوب انتقاد سازنده است. اما ظاهراً شما فلاسفه تحلیلی را جزء جامعه مورد مطالعه بحساب نیاورده اید. اگر معیار بدیع بودن موضع است بفرمایید چه میزان از آثار نمایندگان فلسفه تحلیلی بدیع است؟ بگذارید از طرف مقابل به آثار نظر بیاندازیم. چه درصدی از آثار اساتید فلاسفه تحلیلی و شاگردهای آن ها کلام خودشان است؟

1 . شما از کجا متوجه شدید که ایشان سواد انگلیسی ندارند؟ ایشان از سبک بیان سخن گفتند نه زبان مورد استفاده. 2 . بسیاری از اساتید ضعف زبانی خود را پنهان می کنند. 3 . جلوگیری از نقد در میان فلاسفه تحلیلی آشکار نیست بلکه هوشمندانه صورت می گیرد. در مورد شاگردها با استفاده از جایگاه استادی و در گردهمایی ها با ایجاد فضای فضای خاص و سبک ارائه.

یک سئوال که در مورد خود منتقدین مطرح است که چرا در بیان آن ها درباره فلسفه تحلیلی هیچ اثری از موضع آن ها دیده نمی شود. از ابتدا تا انتها ترجمه صرف لغت به لغت و گاهی در انتهای سخنرانی تنها یک خط از طرف ارائه کننده. در صورت وارد بودن نقد آنان به آقای خسرو پناه بایست گفت که اثر ایشان حاوی موضع گیری است و بهمین دلیل بیشتر نقد پذیر است. این بسیار ارزشمندتر از اثری است که نویسنده در آن بغیر از ترجمه و تظاهر به اتخاذ موضع کاری نکرده است. این روش کمی غیر صادقانه است.

کسی جلوی نقد نمایندگان فلسفه تحلیلی را نگرفته است. اینکه سواد انگلیسی ندارید و درخواست میکنید که ایشان به فارسی بنویسند تا شما بتوانید نقدشان کنید، دیگر تقصیر ایشان نیست. نود درصد نوشته های فلسفی حرفه ای دنیا به انگلیسی منتشر میشود. این هم که افراد شناخته شده هدف نقد قرار گرفته است، نشاندهنده وضع اسفناک فلسفه کشور است. شناخته شده هایش اینگونه باشند نشناخته شده هایش چگونه هستند! مضافا بر اینکه باید کسانی که با رانت سیاسی یا تقلب بالا آمده اند رسوا شوند. باشد که در فضای شفاف علمی، کسانی بالا بیایید که شایستگی علمی دارند.

سخن من این است چرا منتقدینی که خود را نماینده فلسفه تحلیلی در ایران میخوانند هیچ گاه خود را در معرض نقد قرار نمیدهند. آیا بهتر نیست که ایشان نیز نوشته هائی با نگارش روان منتشر کنند تا اینکه مورد ارزیابی قرار گیرند. نکته دیگر اینکه به نظر من این عده خود را مرجع علمی تصور میکنند که ظاهرا هیچ خطائی در ادعاهای علمی خویش ندارند و اجازه دارند همگان را نقد کنند. ایشان از سوئی دیگران را متهم میکنند به اینکه زیاده نویس هستید و در هر حوزه ای مینویسید و در عین حال به خود اجازه میدهند که هر حوزه ای را نقد کنند و به هر حوزه مطالعاتی ورود کنند. تا جائی که مشاهده کرده ام غالب ایشان جز سخنانی مغلق و ترجمه ای نداشته اند. فکر میکنم الان ملاک این است که هر مترجم تر باشی و امثال خسروپناه را بیشتر نقد کنی روشنفکرتر و عالم تر هستی.

چیزی که با توجه به نقدهای اخیر از سوی برخی اعضاء یکی از مراکز آموزشی و تحقیقی فلسفه دیده می شود : 1 . بیسواد و یا کم سواد ، نا آگاه خواندن اساتید مشهور 2 . تکیه بر ابهام مواضع این افراد 3 . ادعای غلط بودن مواضع با تکیه به mainstream philosophy 4 . سخن گفتن از موضع فیلسوفی است که بیان فرد مورد انتقاد را حاوی خطاهای فاحش می داند 5 . باور به مرجعیت نگاه خود و برتری اندیشه خود یک نکته که به ذهن می رسد این است که خود این افراد برجسته و محترم مرتکب خطاهای مشابهی می شوند، اما اجازه نقد به کسی نمی دهند. حضور در مجمع ایشان و نگاه انتقادی به ایشان شاید مویدی بر این سخن باشد. نکته قابل توجه دیگر این است که آیا بهتر نیست جامعه فلسفی مشوق تفکر و تعمق باشد اگر چه که طبعاً خطاهایی صورت پذیرد؟ خود این منتقدین اشکالاتی دارند که آن ها را به معرض نقد نمی گذارند. گاهی واقعاً بوی تعصّب عمیق از نحوه بیان برخی استشمام می شود. این فقط فرد مورد نقد شما نیست که (به نظر محترم و تخصصی) شما قابل مطالعه و یا احتمالاً انتقاد است. بر خود شما هم نقدهای جدی تری وارد است. نظر جامعه فلسفی را به دو ساله اخیر و نوع اظهار نظرها و نقدهای تند جلب می کنم. چرا افراد مشهور؟ چرا یکی بعد از دیگری؟ بله این احتمال هم هست که واقعاً قصد روشنگری دارند. امّا با توجه به لحن بیان، تجربه این دو سال اخیر، و انتخاب افراد شناخته شده گاهی شائبه های دیگری هم به ذهن خطور می کند.

آیا تکیه به مسئولین وقت کشور را به پدر ایشان با همین درجه از انصاف نمی توان نسبت داد؟ مدخل فلسفه تحلیلی در فرهنگ فلسفه آکسفورد : " فلسفه تحلیلی با ورود ویتگنشتاین به کمبریج در 1912 آغاز شد" آیا آکسفورد هم ناآگاه است و یا این که در این مورد نظری متفاوت ابراز می کند؟ تخطئه کردن و ناآگاه خواندن دیگران نشانگر چیست؟

با سلام بكار بردن تعبير «قدكوتاهان» در شان جناب دباغ نبود. باتشكر

بسم الله‌ الرحمن الرحیم سه‌گانه بی‌اخلاقی در مصاف اندیشه‌ورزی (3) نقد مقاله «ما و آسياب‌هاي بادي فلسفي» از دکتر امیر صائمی منتشر در صفحه 8 روزنامه شرق در روز شنبه 5 اسفند (ش3093) دکتر امیر صائمی در نوشته خود با اسناد بر مقاله استاد خسروپناه با عنوان «معناشناسی گزاره های دینی» منتشر در فصلنامه علمی پژوهشی «کلام اسلامی» بر ایشان خرده گرفته اند. 1) مدعای اساسی آقای دکتر صائمی در نقد استاد خسروپناه اتهام فهم نادرست از فلسفه معاصر است. جناب دکتر صائمی می‌گوید: "خسروپناه در ادامه مینويسد: «دسته چهارم) فلسفه تحليلي يا تحليل زباني: فلسفه تحليلي يا فلسفه زباني يکي از فلسفه‌هاي غرب است که توسط ويتگنشتاين و ديگران در مقابل پوزيتيويسم منطقي مطرح گرديد»" ایشان سپس در مقام نقد این گونه می‌فرماید: «فلسفه تحليلي، يکي از مهم‌ترين بخش‌هاي فلسفه معاصر است که خود داراي زيرشاخه هاي متعدد نظير فلسفه زبان، متافيزيک، فلسفه ذهن، معرفت‌شناسي و غيره است. بنابراين آشنايي اوليه با يکي از مهم‌ترين بخش‌هاي فلسفه معاصر يعني فلسفه تحليلي کافي است تا فکر نکنيم فلسفه زبان و فلسفه تحليلي در عرض هم هستند. فلسفه زبان زيرشاخه‌اي از فلسفه تحليلي است. همچنين، فلسفه تحليلي، تحليل زباني نيست . . . خسروپناه در اينجا يک ديسيپلين گسترده فلسفي را با يک نظريه خاص خلط مي کند.» بر فرض که استاد خسروپناه فلسفه تحلیلی نمی‌داند، ولی جناب آقای دکتر صائمی که متخصص فلسفه تحلیلی است چرا نباید میان «فلسفه زبان» و «فلسفه زبانی» تمایز نهد. استاد فلسفه اسلامی، فلسفه تحليلي را با تحليل زباني و «فلسفه زباني» یکی گرفته است، و استاد فلسفه تحلیلی، بر وی خرده می‌گیرد که 1) «فلسفه زبان» زيرشاخه فلسفه تحليلي است، نه در عرض آن! و 2) «فلسفه تحليلي، تحليل زباني نيست.» جناب آقای دکتر، فلسفه زبان (Philosophy of language) با فلسفه زبانی (Linguistic Philosophy) یکی است؟! فلسفه زبانی، برخلاف فلسفه زبان، شاخه ای از فلسفه نیست، بلکه روشی برای حل مسائل فلسفی خاص است. فیلسوفان تحلیلی، این روش را برای بررسی و مطالعه مسائل فلسفی پیشنهاد کرده، و آن را در همه حوزه ها و شاخه¬های فلسفه، ساری می¬دانند. براساس این روش، برای حل مسائل فلسفی، به جای بررسی ماهیات ذهنی و کندوکاو در اعماق ذهن، باید موارد استعمال واژه ها را در زبان متعارف جست¬وجو کرد. معنای یک واژه، سر جمع موارد استعمال آن واژه در زبان متعارف است. به‌گفته جان سرل: «فلسفه زبانی، عبارت است از تلاش برای حل مسائل فلسفی خاص از طریق توجه به کاربرد معمولی واژه‌های خاص یا دیگر مؤلفه¬های یک زبان خاص.» (جان سرل، افعال گفتاری، ص86) نسبت به اشکال دوم ایشان نیز باید خاطرنشان کنم که در دوره نخست پیدایش فلسفه تحلیلی، وظیفه فلسفه چیزی جز تحلیل مفاهیم نبود. فیلسوفان پوزیتویست و پساپوزیتویست مسؤولیت خویش را تحلیل مفاهیم می‌دانستند. در فلسفه تحلیلی دوره نخست، فلسفه از اساس به یک فعالیت زبانی یا مفهومی تبدیل شد. اما از دهه 1950م. به بعد مفهوم جدیدی از فلسفه تحلیلی پای به عرصه نهاد که تا زمان حاضر رو به گسترش است. (see: John R. Searle, “Contemporary Philosophy in the United States”, p.4-5.) 2) یکی دیگر از مدعیات علمی دکتر صائمی بریدگی علم از فلسفه است. به فرموده ایشان: «نیازمندي علم به فلسفه ـ‌كه آموزه‌اي است به غايت مشكوك‌ـ از سوي چه كسي پذيرفته شده است؟» الف) بعید می‌دانم جناب ایشان از کتاب «مبادی مابعدالطبیعی علوم نوین» اثر ادوین آرتور برت بی‌اطلاع باشند. ب) پاسخ ایشان را برعهده راجر تریگ می‌گذارم: «هیچ کس نمیتواند بدون داشتن درکی از این که انسان چگونه موجودی است، درباره جوامع انسانی یا فعالیتهای آدمی اظهارنظر کند. متأسفانه در اغلب موارد، حضور این گونه فرض ها در عملکرد رشته های فکری مختلف تنها به صورت ضمنی و غیرآشکار است. تنها متفکران بزرگ میتوانند این فرض را آشکار سازند . . . فرضهای فلسفی درباره سرشت انسان، در بنیاد هر رشته علمی مربوط به رفتارهای انسانی نهفته است. به همین جهت . . . برخی از متفکران از منظر رشته های علمی دیگر در این وادی قلم زده اند . . . داروین یک زیستشناس، مارکس اقتصاددان سیاسی، فروید، روانشناس است، اما از آنجا که اندیشه¬های ایشان دقیقاً به کنه وجود آدمی معطوف گردیده، ناگزیر باید فلسفی باشد. آراء مربوط به طبیعت آدمی، ماهیتی فلسفی دارند، یعنی این دیدگاه¬ها نتیجه تحقیقات علوم تجربی نیستند، بلکه نظراتی کلی هستند که با استدلال¬های عقلانی به دست آمده اند (Roger Trigg, Ideas of Human Nature: An Historical Introduction, p.6)