چرا این کتاب؟
- نقدی فلسفی بر آرمان شایستهسالاری میکند، آرمانی که کمتر کسی جرئت میکند آن را به پرسش بگیرد.
- نشان میدهد چرا حتی شایستهسالاری کامل هم از نظر اخلاقی و سیاسی جای تردید دارد.
- خشم پوپولیستی علیه نخبگان را از راه تکبر برندگان و احساس خفت بازندگان توضیح میدهد.
- از آموزش و مدرکگرایی تا ارزش کار، مسائلی را بررسی میکند که خوانندهی امروز روزانه با آنها روبهروست.
- مفهوم «خیر عمومی» را دوباره به بحث سیاسی و اخلاقی برمیگرداند.
معرفی کتاب
مایکل سندل، فیلسوف سیاسی و استاد دانشگاه هاروارد، در «استبداد شایستگی» به یکی از پذیرفتهشدهترین اصول جوامع لیبرالدموکرات غربی، بهویژه آمریکا، میپردازد: اصل شایستگی، یعنی این باور که در جامعهای خوب هر کس به اندازهی استعداد و سختکوشیاش به جایگاه و پاداش میرسد. کتاب در سال ۲۰۲۰ منتشر شد و در امتداد دغدغههای قدیمی سندل دربارهی عدالت و خیر عمومی نوشته شده است.
استدلال محوری کتاب این است که مشکل شایستهسالاری فقط ناکامل بودن آن در عمل نیست. اگر مسئله همین بود، راهحل فراهم کردن فرصت برابر میبود. سندل میپرسد حتی شایستهسالاری تمامعیار هم آیا از نظر اخلاقی و سیاسی مطلوب است. استعدادهای ما تا چه اندازه در اختیار خود ماست، و چرا کسی که استعدادش را جامعهی بازار ارج مینهد باید مستحق پاداشهای بسیار بیشتری باشد؟ او همچنین نشان میدهد این نظام در میان برندگان تکبر و در میان بازندگان احساس خفت و کینه پرورش میدهد، و شورش پوپولیستی علیه نخبگان را بیش از آنکه اعتراضی به مهاجرت و برونسپاری بداند، طغیانی علیه همین استبداد شایستگی میبیند.
کتاب در هفت فصل و یک نتیجهگیری پیش میرود، با عنوانهایی مانند «برندگان و بازندگان»، «رتوریک بالارفتن»، «مدرکگرایی: آخرین تعصب قابلقبول»، «اخلاقیات موفقیت»، «دستگاه مرتبسازی» و «بهرسمیت شناختن کار». نتیجهگیری با عنوان «شایستگی و خیر عمومی» بحث را به پرسش از همبستگی اجتماعی و ارزش کار در زندگی مشترک میرساند.