سلسله‌گفتارهای «قرآن و کثرت‌انگاری دینی» از فرهاد شفتی

آیا قرآن در مواجهه با تعدد ادیان، نگاهی انحصارگرایانه یا شمول‌گرایانه دارد، و آیا می‌توان از نوعی کثرت‌انگاری دینی در آن سخن گفت؟ آیا راه‌های گوناگونی برای ارتباط انسان با خداوند و رستگاری وجود دارد؟ آیا ممکن است بدون افتادن در ورطهٔ نسبی‌انگاری باورهای متفاوت اما صادق داشت؟ اگر پاسخ مثبت است، مرز این کثرت‌پذیری تا کجاست؟ جایگاه اهل کتاب، ادیان غیر اِبراهیمی و دیگر سنت‌ها و مسلک‌های معنوی در چنین نگاهی چیست؟ پذیرش کثرت‌انگاری چه پیامدهای نظری و عملی برای فهم دین و حقیقت، و دین‌داری و تعامل با پیروان دیگر ادیان دارد؟

فرهاد شفتی در سالیان گذشته در نوشتارها و گفتارهای متعددی به این پرسش‌ها، به‌ویژه از منظر قرآن، پرداخته است. دو مقالۀ اصلی او در این زمینه، «کثرت‌گرایی یا انحصارگرایی محققانه» و «قرآن، انحصارگرا یا کثرت‌گرا؟»، پیش‌تر در صدانت منتشر شده‌اند.

مدعای او در این بحث روشن است:
او در موضوع تعدد ادیان، جز کثر‌ت‌انگاری در قرآن نمی‌بیند.

او همچنین بر این است که
نه تنها کثر‌ت‌انگاری به سست‌دینی منجر نمی‌شود بلکه به دین‌ورزی عمق و استواری بیشتری می‌بخشد.

اکنون و بیش از پنج سال از انتشار این دو مقاله، او بار دیگر به این موضوع بازمی‌گردد؛ این بار با تفصیل بیشتر و با تمرکز برمبانی قرآنی بحث، نقد دیدگاه‌های رقیب، تبیین مرز کثرت‌انگاری، و بحث در پیامدهای نظری و عملی آن.

این سلسله‌گفتار در عین حال فرصتی برای بسط و صورت‌بندی دقیق‌تر این دیدگاه است و امید می‌رود که در تکاپوی فراهم‌آوردن و ارائۀ مباحث، و بهره‌گرفتن از گفت‌وگوها و نقدهای حاصل از آن، ابعاد و زوایای بیشتری از بحث آشکار شود و سرانجام حاصل این تأملات به جریان قلم سپرده شود.

این گفتارها به تمامی یک سویه نخواهند بود. در جریانِ سخن، گفت‌وگو و تبادل نظر با میزبان نیز در پیش‌برد بحث نقش خواهد داشت و پرسش‌ها، نقدها و نظرات مخاطبان حاضر نیز به غنای بحث خواهد افزود.

سلسله‌گفتار «قرآن و کثرت‌انگاری دینی» با ارائه‌ی فرهاد شفتی دکترای مطالعات اسلامی، حمایت صدانت و با میزبانی شاهرخ مولایی کارشناس ارشد علوم قرآنی، در نُه جلسهٔ هفتگی و به‌صورت آنلاین در گوگل‌میت برگزار می‌شود. نشانی آنلاین:

https://meet.google.com/wgm-raok-vug

برنامۀ جلسات

هر چهارشنبه، ساعت ۲۱:۰۰

۱. مقدمۀ یک: طرح موضوع و رویکرد — ۲۵ شهریور

✅ برگزار شد و صوت و فیلم آن در پیوست‌های این مطلب موجود است.

۲. مقدمۀ دو: مروری نقادانه بر انحصارگرایی و شمول‌گرایی دینی از منظر کلام اسلامی و فلسفهٔ دین — ۱ مهر

✅ برگزار شد و صوت و فیلم آن در پیوست‌های این مطلب موجود است.

۳. مقدمۀ سه: چیستی قرآن از منظر درون‌دینی — ۸ مهر

۴. روایت کثرت‌انگاری در قرآن، یک: الهیات قرآن؛ سنت خداوند در ارسال پیامبران — ۱۵ مهر

۵. روایت کثرت‌انگاری در قرآن، دو: ملاک رستگاری؛ خدای عمل‌گرا، صدق و اخلاق — ۲۲ مهر

۶. روایت کثرت‌انگاری در قرآن، سه: اهل کتاب و شریعت؛ نگاهی به آیات مورد استفادۀ انحصارگرایان — ۲۹ مهر

۷. کثرت‌انگاری در آستانۀ قرآن: نگاهی از درون و بیرون؛ ادیان غیراِبراهیمی و مسلک‌های معنوی — ۶ آبان

۸. تکمیل بحث: مرز کثرت‌انگاری و صورت‌بندی آن — ۱۳ آبان

۹. پیامدهای نظری و عملی کثرت‌انگاری، جمع‌بندی — ۲۰ آبان