اندیشمند خارجی
کاترین مالابو
Catherine Malabouفلسفه قاره‌ای و فلسفه عصبزیستشناسیفرانسویزادهی ۱۹۵۹
زندگی و اندیشه
کاترین مالابو (زاده ۱۹۵۹) فیلسوف فرانسوی و شاگرد ژاک دریداست که با صورتبندی مفهوم «پلاستیسیته»—برگرفته از هگل و علوم اعصاب—یکی از تأثیرگذارترین چهرههای فلسفه قاره‌ای معاصر به شمار میآید. او با پیوند زدن میان فلسفه، روانکاوی و عصبشناسی، مسیری متفاوت از واسازیِ دریدایی را در پیش گرفته است.
کاترین مالابو در ۱۸ ژوئن ۱۹۵۹ در سیدی بلعباس، در الجزایر تحت استعمار فرانسه، زاده شد. او تحصیلات فلسفی خود را در دانشسرای عالی (اکول نرمال سوپریور) فونتنه-او-روز آغاز کرد و در حلقه درسی ژاک دریدا شرکت جست. رساله دکترای او درباره هگل، با راهنمایی دریدا، در سال ۱۹۹۴ در مدرسه مطالعات عالی علوم اجتماعی (EHESS) دفاع شد و در سال ۱۹۹۶ با عنوان «آینده هگل: پلاستیسیته، زمان‌مندی، دیالکتیک» منتشر شد؛ کتابی که با مقدمه‌ای مفصل از دریدا همراه بود.
در این اثر، مالابو مفهوم «پلاستیسیته» را از پدیدارشناسی روح هگل استخراج کرد: توانایی همزمانِ پذیرفتن صورت، بخشیدن صورت، و انفجار یا نابودی صورت. او این مفهوم را نه صرفاً ابزاری تفسیری برای خوانش هگل، بلکه بدیلی هستی‌شناختی در برابر مفاهیم ساختارگرایانه و واسازانه‌ی رایج در فلسفه فرانسوی معرفی کرد. در سال ۱۹۹۹ مالابو کتاب «مسیر مقابل» را به صورت مشترک با دریدا نوشت.
از اوایل دهه ۲۰۰۰، مالابو به‌طور فزاینده به سمت علوم اعصاب و زیست‌پزشکی چرخید. در کتاب تأثیرگذار «با مغزمان چه باید کرد؟» (۲۰۰۴)، او نخستین فیلسوف برجسته سنت قاره‌ای بود که به‌طور جدی به یافته‌های نوروپلاستیسیته—انعطاف‌پذیری فیزیکی مغز—پرداخت و نشان داد چگونه این مفهوم زیستی می‌تواند مفهوم فلسفی پلاستیسیته را غنا بخشد، و در عین حال نسبت به بسیج ایدئولوژیک این مفهوم در خدمت سرمایه‌داری نئولیبرال (به‌ویژه در گفتمان انعطاف‌پذیریِ نیروی کار) هشدار داد.
مالابو در آثار دیگری چون «تغییر هایدگر» به بازخوانی هستی‌شناسی هایدگر پرداخت و در «هستی‌شناسیِ حادثه» (۲۰۰۹) مفهوم آسیب مغزی و تروما را وارد بحث فلسفی هویت و سوژه کرد؛ اثری که در آن با تکیه بر شواهد بالینیِ آسیب‌دیدگان مغزی، از امکانِ گسستِ کامل هویت در برابر تداوم پیوسته‌ی سوژه دفاع می‌کند. در «قبل از فردا: اپی‌ژنز و عقلانیت» (۲۰۱۴) نیز به نقد مفهوم آپریوریِ کانتی از منظر زیست‌شناسی تکاملی و اپی‌ژنتیک پرداخت. او هم‌اکنون استاد فلسفه اروپایی مدرن در مرکز پژوهش فلسفه اروپایی مدرن (CRMEP) دانشگاه کینگستون لندن و استاد در دانشگاه کالیفرنیا، ایروین است.
مالابو اگرچه در آغاز کار خود عمیقاً متأثر از دریدا و واسازی بود، اما مسیر فکری او به‌تدریج گسستی آشکار از این سنت را رقم زد؛ گسستی که ریشه در برخورد او با علوم اعصاب و تلاش برای ساختن هستی‌شناسیِ پلاستیک به‌جای فلسفه‌ی متنِ محورِ دریدایی دارد.