مریم میرزاخانی

مریم میرزاخانی در ۱۳ اردیبهشت ۱۳۵۶ (۳ مه ۱۹۷۷) در تهران به دنیا آمد. پدرش احمد میرزاخانی مهندس برق بود. او دوران دبیرستان را در مدرسهٔ فرزانگان تهران، از مدارس سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان، گذراند و در همان سال‌ها در المپیادهای جهانی ریاضی درخشید: در سال ۱۹۹۴ مدال طلا گرفت و در سال ۱۹۹۵ با کسب نمرهٔ کامل، بار دیگر مدال طلا کسب کرد و به یکی از نخستین دختران عضو تیم ملی المپیاد ریاضی ایران بدل شد.

او دورهٔ کارشناسی ریاضی را در دانشگاه صنعتی شریف گذراند، جایی که استادانی چون عبادالله محمودیان و سیاوش شهشهانی استعداد او را هدایت کردند. سپس برای ادامهٔ تحصیل به دانشگاه هاروارد رفت و در سال ۲۰۰۴ زیر نظر کرتیس مک‌مولن دکترای ریاضی گرفت؛ رسالهٔ دکترای او، که به حل حدس ادوارد ویتن دربارهٔ حجم فضاهای مدولی سطوح ریمان پرداخت، به‌سرعت مورد توجه قرار گرفت. پس از فارغ‌التحصیلی، در دانشگاه پرینستون به‌عنوان استاد ریاضی مشغول شد و از سال ۲۰۰۸ به دانشگاه استنفورد پیوست و تا پایان عمر در آنجا تدریس و پژوهش کرد.

حوزهٔ اصلی کار میرزاخانی، هندسه و پویایی سطوح ریمان و فضاهای مدولی آن‌ها بود؛ او با ترکیب ابزارهایی از هندسهٔ هذلولوی، نظریهٔ تایشمولر، توپولوژی و سیستم‌های دینامیکی، به نتایجی دست یافت که پیوندهای عمیقی میان این حوزه‌ها آشکار کرد، از جمله شمارش ژئودزیک‌های بسته بر سطوح هذلولوی و محاسبهٔ حجم فضاهای مدولی. در سال ۲۰۱۴، کمیتهٔ جایزهٔ فیلدز به پاس این پژوهش‌ها، این جایزه را به او اهدا کرد؛ او نخستین زن و نخستین ایرانی بود که به این افتخار دست یافت.

میرزاخانی در سال ۲۰۱۳ به سرطان سینه مبتلا شد و در ۲۲ تیر ۱۳۹۶ (۱۴ ژوئیه ۲۰۱۷)، در سن ۴۰ سالگی، در استنفورد درگذشت. مرگ او بازتاب گسترده‌ای در ایران و جهان علمی داشت و در پی آن، روز تولدش (۱۲ مه) در برخی محافل به‌عنوان «روز جهانی زن در ریاضیات» یاد می‌شود.