
شیخ محمدحسن نجفی (حدود ۱۲۰۲–۱۲۶۶ ق)، مشهور به «صاحب جواهر»، فقیه اصولی و از مراجع بزرگ شیعه در نجف در سدهٔ سیزدهم هجری بود. او نویسندهٔ «جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام» است که از مهمترین و پرمایهترین متون فقه استدلالی شیعه به شمار میآید. پس از درگذشت جعفر کاشفالغطاء و فرزندانش، ریاست حوزهٔ نجف به او رسید و شیخ مرتضی انصاری از شاگردان برجستهٔ او بود.
شیخ محمدحسن نجفی، فرزند محمدباقر و مشهور به «صاحب جواهر»، حدود سال ۱۲۰۲ ق (در برخی منابع ۱۲۰۰ ق) در نجف زاده شد. نیاکان او اهل اصفهان بودند و یکی از اجدادش، شیخ عبدالرحیم شریف، از اصفهان به نجف کوچید. خاندان او در نجف خاندانی اهل علم بودند.
او پس از تحصیلات مقدماتی در نجف، در درس بزرگان حوزه، از جمله سید محمدجواد عاملی (صاحب «مفتاح الکرامه») و شیخ جعفر کاشفالغطاء (صاحب «کشف الغطاء») شاگردی کرد و از هر دو اجازهٔ روایت گرفت. او در جوانی به درجهٔ اجتهاد رسید و نگارش «جواهرالکلام» را آغاز کرد.
پس از درگذشت جعفر کاشفالغطاء و فرزندانش، ریاست حوزهٔ علمیهٔ نجف به صاحب جواهر رسید. با درگذشت شریفالعلما مازندرانی، حوزهٔ کربلا از رونق افتاد و بسیاری از شاگردان او به درس صاحب جواهر پیوستند؛ از همینرو نجف دوباره به مرکز اصلی علمی شیعه بدل شد. شیخ مرتضی انصاری از شاگردان برجستهٔ او بود و پس از او مرجعیت شیعه به انصاری رسید. مکتب فقهی صاحب جواهر بر وارد کردن قواعد اصولی در شیوهٔ استنباط و اجتهاد استوار بود و شیخ انصاری نیز این راه را ادامه داد.
مهمترین اثر او «جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام» است، شرحی مبسوط بر «شرائع الاسلام» محقق حلی که همهٔ ابواب فقه را دربر میگیرد. این کتاب به گردآوری گستردهٔ اقوال فقیهان و استدلال دقیق شهرت دارد و از پراثرترین آثار فقه امامی است. منابع از باور او به ولایت عامهٔ فقیه نیز یاد میکنند.
گزارشهای تاریخی از خوشرفتاری او با مردم و دستگیریاش از نیازمندان حکایت دارد. او در ۱ شعبان ۱۲۶۶ ق (حدود ژوئن ۱۸۵۰) در حدود شصتوچهار سالگی در نجف درگذشت و آرامگاهش در محلهٔ عمارهٔ نجف است.
هنوز مطلبی برای این اندیشمند ثبت نشده است.