اختلاف‌نظر و نسبی‌گرایی؛ حسین شیخ‌رضایی

درباره‌ی این ویدئو

این ویدئو سخنرانی حسین شیخ‌رضایی با موضوع «اختلاف‌نظر و نسبی‌گرایی» است. بحث از مسئله‌ای آغاز می‌شود که در معرفت‌شناسی معاصر جایگاه مهمی دارد: وقتی دو نفر، به‌ویژه دو همتای معرفتی، درباره یک گزاره یا واقعیت اختلاف دارند، آیا باید بپذیریم که دست‌کم یکی از آن‌ها دچار خطاست؟

سخنرانی سپس از اختلاف‌نظرهای معمول فراتر می‌رود و به دو نوع خاص از اختلاف می‌پردازد: اختلاف‌نظر عاری از خطا و اختلاف‌نظر مبنایی. در اختلاف‌نظر عاری از خطا، مانند داوری‌های مربوط به مزه و سلیقه، دشوار است بگوییم یکی از دو طرف حتماً اشتباه می‌کند. در اختلاف‌نظر مبنایی نیز طرفین از چارچوب‌های معرفتی متفاوتی سخن می‌گویند؛ چارچوب‌هایی که هر یک درون خود عقلانی به نظر می‌رسند، اما مقایسه بی‌طرفانه آن‌ها از بیرون ساده نیست.

یکی از نمونه‌های مهم این بحث، اختلاف میان جهان‌بینی علمی و سکولار از یک سو و جهان‌بینی دینی از سوی دیگر است. برخی فیلسوفان کوشیده‌اند نشان دهند که چنین اختلاف‌هایی از نوعی نسبی‌گرایی، چه در سطح معناشناختی و چه در سطح معرفتی، پشتیبانی می‌کنند. اما سخنرانی بر این نکته تأکید دارد که نسبی‌گرایی مورد بحث الزاماً به معنای فروپاشی گفت‌وگو یا ناممکن شدن عقلانیت مشترک نیست.

اهمیت این بحث در آن است که مسئله اختلاف‌نظر را از سطح جدل‌های نظری به زندگی روزمره، گفت‌وگوهای دینی و سکولار، اختلاف‌های اخلاقی، سلیقه‌ای و جهان‌بینی منتقل می‌کند. این ویدئو برای علاقه‌مندان به فلسفه، معرفت‌شناسی، دین، علم، نسبی‌گرایی، عقلانیت و امکان گفت‌وگو میان دیدگاه‌های متفاوت مناسب است.

اندیشمندان این ویدئو