چرا این کتاب؟
- برای بهدستآوردن تصویری کلی و تحلیلی از تاریخ معاصر ایران.
- برای فهم نقش نفت، دولت، دخالت خارجی و نیروهای اجتماعی در تحولات ایران.
- برای آشنایی با نگاه یکی از مهمترین مورخان ایران معاصر.
- برای خوانندگانی که میخواهند انقلاب ۱۳۵۷ را در زمینه تاریخی گستردهتر بفهمند.
معرفی کتاب
«تاریخ ایران مدرن» اثر یرواند آبراهامیان، کتابی برای شناخت روندهای اصلی تاریخ ایران در دوره معاصر است. نویسنده به جای تمرکز بر جزئیات فراوان رویدادها، مسیرهای عمده تحول را دنبال میکند: دولتسازی، نفت، دخالت قدرتهای خارجی، پهلویها، انقلاب ۱۳۵۷، جنگ ایران و عراق و شکلگیری جمهوری اسلامی.
آبراهامیان در این کتاب تاریخ سیاسی ایران را از زاویه جامعه نیز میخواند. توجه او تنها به شاهان، دولتها و قدرتهای خارجی نیست؛ بلکه روشنفکران، طبقه کارگر، طبقه متوسط، نخبگان سیاسی و مردم عادی نیز در مرکز تحلیل قرار دارند. همین نگاه اجتماعی باعث میشود روایت او از تاریخ ایران مدرن، صرفاً گزارش رخدادها نباشد، بلکه تحلیلی از نیروهای پنهان و آشکار سازنده تاریخ باشد.
این اثر در امتداد کارهای شناختهشده آبراهامیان، بهویژه «ایران بین دو انقلاب»، قرار میگیرد و برای خوانندهای نوشته شده که میخواهد تصویری منظم، قابل فهم و تحلیلی از ایران معاصر به دست آورد. کتاب برای دانشجویان، علاقهمندان تاریخ، پژوهشگران علوم اجتماعی و هر خوانندهای که میخواهد ریشههای تحولات سیاسی و اجتماعی ایران امروز را بهتر بفهمد، سودمند است.
فوران انقلاب صرفاً به سبب اشتباهات لحظات آخر نبود. آتشفشان انقلاب ناشی از فشارهای بیش از اندازهای بود که دهههای متمادی در اعماق جامعه ایران انباشته شده بود. شاه در ۱۳۵۶/۱۹۷۷، عملا روی چنین آتشفشانی قرار داشت و تقریباً با همه بخشهای جامعه بیگانه بود. او حکومت خودکامهاش را با مخالفت شدید روشنفکران و طبقه کارگر شهری آغاز کرد. این مخالفت طی سالهای متمادی تشدید و تقویت شد. او در عصر جمهوریخواهی با سلطنت، پادشاهی و پهلویگرایی خودنمایی میکرد و به آنها جلوه میفروخت و در عصر ناسیونالیسم و مخالفت با امپریالیسم، با دخالت مستقیم سازمانهای سیا و MI۶ در سرنگونی دولت مصدق ــ نماد و درواقع بت ناسیونالیسم ایرانی ــ به قدرت رسیده بود. شاه همچنین در عصر بیطرفی، رویکردهای غیرمتعهدانه و جهانسومگرایی را به تمسخر میگرفت. درمقابل خود را پلیس (ژاندارم) امریکا در خلیج فارس میدانست و در موضوعات حساسی همچون فلسطین و ویتنام آشکارا از امریکا جانبداری میکرد. و سرانجام اینکه، شاه در روزگار دموکراسی، درخصوص فضیلتهایی مانند نظم، انضباط، رهبری، پادشاهی و ارتباط شخصی با خداوند، سخنفرسایی میکرد.