چرا این کتاب؟
- سعید پیوند دانش و قدرت را در بازنمایی غرب از شرق نشان می‌دهد.
- کتاب از متون بنیادین مطالعات پسااستعماری است و بر مطالعات خاورمیانه اثر گذاشته است.
- با تحلیل متن‌های شرق‌شناسانه، شیوه‌ای انتقادی برای خواندن متن و نقد فرهنگی نشان می‌دهد.
- سه فصل کتاب سیر شرقشناسی را از دورهٔ نوین تا سلطهٔ آمریکا دنبال می‌کند.
- ویراست‌های بعدی با پس‌گفتار و پیش‌گفتار، پاسخ سعید به منتقدان را در خود دارند.
معرفی کتاب
«شرقشناسی» نوشتهٔ ادوارد سعید نخستین‌بار در ۱۹۷۸ منتشر شد. سعید در آن واژهٔ «شرقشناسی» را مفهومی انتقادی می‌داند برای تصویرسازی‌های غرب از شرق، یعنی جوامعی در آسیا و شمال آفریقا و به‌ویژه خاورمیانه. استدلال او این است که این تصویرها بر شناخت و درک متقابل بنا نشده‌اند، بلکه بر قدرت و سلطهٔ سیاسی و عقیدتی غرب استوارند و به توجیه استعمار نیز یاری رسانده‌اند. به باور سعید، شرقشناسی چنین فرض می‌کند که میان شرق و غرب تفاوتی عمیق و مطلق هست، شرق راکد و بی‌تغییر است و به همین دلیل نمی‌تواند هویت خود را تعریف کند.
سعید شرقشناسی را فقط توطئه‌ای سیاسی نمی‌داند که به‌طور غیرفعال در فرهنگ و پژوهش جلوه کرده باشد. او آن را کنش‌وواکنشی پویا می‌بیند که یک سویش نویسندگان منفرد و سوی دیگرش نهادها و علایق سیاسی سه امپراتوری بریتانیا، فرانسه و آمریکاست.
کتاب سه فصل دارد. فصل اول، «دامنهٔ شرقشناسی»، تجربه‌های تاریخی و دیدگاه‌های فلسفی و سیاسی را از زوایای مختلف مرور می‌کند. فصل دوم، «ساختارها و تجدید ساختارهای شرق‌شناسانه»، تحولات شرقشناسی نوین را در آثار شاعران، هنرمندان و پژوهشگران دنبال می‌کند. فصل سوم، «شرقشناسی معاصر»، به گسترش استعمار تا جنگ جهانی دوم و جایگزینی سلطهٔ آمریکا به‌جای سلطهٔ بریتانیا و فرانسه می‌پردازد. صفحات پایانی یادداشت‌های مؤلف است.
این کتاب در اندیشهٔ سعید جایگاهی بنیادین دارد و آثار بعدی او را هم باید در پرتو آن خواند. پس از انتشار، برنارد لوئیس و برخی پژوهشگران دیگر آن را تزی غرب‌ستیزانه خواندند و سعید در ویراست‌های بعدی با پس‌گفتار (۱۹۹۵) و پیش‌گفتار (۲۰۰۳) به این بحث‌ها پاسخ داد.
کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران علوم اجتماعی و علوم سیاسی، علاقه‌مندان به مطالعات پسااستعماری و ادبیات، و کسانی که در حوزهٔ فرهنگ و توسعه کار می‌کنند، منبعی مناسب است.
از فهرست کتاب
- ۱دامنهٔ شرقشناسی
- ۲ساختارها و تجدید ساختارهای شرق‌شناسانه
- ۳شرقشناسی معاصر