چرا این کتاب؟
- برای مواجهه فلسفی با مسئلۀ نیهیلیسم و فروپاشی مبانی معنا و ارزش.
- برای پیگیری این پرسش که آیا بدون تکیه‌گاه‌های مطمئن گذشته، زیست معنادار همچنان ممکن است.
- برای فهم نسبت نیهیلیسم با معرفت‌شناسی، هستی‌شناسی، ارزش‌شناسی، اخلاق و سیاست.
- برای آشنایی با طرح گسترده‌تر اردبیلی درباره امکان و شیوۀ مبارزه با بی‌معنایی.
- برای اندیشیدن به «مبارزه» به‌مثابۀ نقطۀ آغاز امید در زمانۀ غلبۀ ناامیدی.
معرفی کتاب
«اصول مبارزه در زمانۀ نیهیلیسم» از یک تشخیص رادیکال آغاز می‌شود: بحران مبانی دیگر محدود به یک حوزۀ فلسفی نیست، بلکه سیاست، اخلاق، علم، دین و دیگر ارکان فرهنگ و تمدن را دربرگرفته است. محمدمهدی اردبیلی این وضعیت را در قالب غلبۀ نیهیلیسم صورت‌بندی می‌کند؛ وضعیتی که در آن تکیه‌گاه‌های معرفت‌شناختی، هستی‌شناختی و ارزش‌شناختی گذشته دیگر اطمینان پیشین را فراهم نمی‌کنند.
پرسش محوری کتاب از دل همین وضعیت شکل می‌گیرد: اگر ادیان، علوم، فلسفه‌ها و ایدئولوژی‌های گوناگون دیگر نتوانند بنیانی مطمئن و غیرقابل تردید در اختیار انسان قرار دهند، آیا همچنان می‌توان به زیستی معنادار و ارزشمند امید داشت؟ مسئلۀ کتاب از این رو صرفاً توصیف نیهیلیسم یا سوگواری برای از دست رفتن بنیادها نیست؛ موضوع آن امکان امید و یافتن یا ساختن راهی برای معنابخشی به زیستن در دل همین وضعیت است.
یکی از ایده‌های تعیین‌کننده اثر آن است که شاید نخستین پاسخ به بی‌معنایی نه یافتن فوری بنیادی تازه، بلکه خودِ مبارزه با بی‌معنایی باشد. اردبیلی می‌پرسد آیا در زمانۀ غلبۀ تردیدهای ژرف نظری و عملی، همین مبارزه نمی‌تواند بامعناترین و موجه‌ترین گام آغازین باشد. بدین ترتیب، «مبارزه» در کتاب صرفاً مفهومی سیاسی نیست، بلکه مسئله‌ای فلسفی درباره نحوۀ زیستن و امکان معنا در شرایط نیهیلیستی است.
این کتاب جلد نخست طرحی گسترده‌تر است که قرار است امکان و شیوۀ چنین مبارزه‌ای را از منظرهای گوناگون بررسی کند: از منطق و معرفت‌شناسی تا هستی‌شناسی و غایت‌شناسی، از ارزش‌شناسی و باورشناسی تا پیامدهای اخلاقی و سیاسی آن برای سوژه. از این حیث، کتاب نقش مدخلی برای پروژه‌ای وسیع‌تر درباره «مبارزه‌ای همه‌جانبه در زمانۀ نیهیلیسم» را نیز بر عهده دارد.