هنر خوشبختی

حکمت زندگی، در حکم یک اصل نظری یا آموزه (دکترین) است، و شاید کم‌وبیش مترادف باشد با عبارت «اویدمونیک» در زبان یونانی. چنین حکمتی، باید قاعدتاً این را به ما بیاموزد که تا حد امکان خوشبخت زندگی کنیم، و البته همزمان باید وظیفه‌اش این باشد که ما را به راه‌حلی در میانهٔ دو محدودیت برساند؛ یعنی ترغیب‌مان کند، که از یک سو چند صباح زندگی‌مان را به دور از گرایش به رواقی‌گری و از سوی دیگر عاری از ماکیاولیسم بگذرانیم. در گرایش اول، قاعدتاً لازم نیست یکسره راه پشت‌پا زدن به تعلقات و سخت‌گرفتن بر خود یا محرومیت را در پیش گیریم، زیرا این علم (ساینتس) برای انسان عادی پیش‌بینی شده است، و این انسان عادی، همین که بخواهد با در پیش گرفتن همان راه و روش سعادت خود را بجوید، با انبوهی از خواسته‌ها (ی از نظر حسی مشترک) مواجه می‌شود و لاجرم به راه و روش دوم در می‌آویزد، به ماکیاولیسم، یعنی به قواعدی عملی که او را به سعادت نایل می‌سازند ولی، بدیهی است چنین سعادتی به هزینهٔ از میان رفتن سعادت سایر افراد تمام می‌شود، و لزوماً در نزد فرد عادی، چنین چیزی ضرورتاً در گرو عقل نیست. بنابراین، گسترهٔ حکمت زندگی، چه‌بسا جایی میان حوزهٔ رواقی‌گری و ماکیاولی‌گرایی قرار بگیرد، البته هر دو وجه افراطی، شاید راهی کوتاه‌تر ولی ناکام در رسیدن به هدف تلقی شوند: حکمت زندگی به ما می‌آموزد که چگونه می‌توان تا حد ممکن به خوشبختی دست یافت، بدون پرهیزگاری بی‌اندازه و چیرگی بر نفس، و بدون آنکه دیگری را صرفاً در حکم تنها وسیلهٔ ممکن برای رسیدن به هدف خود تلقی کنیم.