اندیشهفلسفهخردگفتگوحکمتمعناپرسشفرهنگ
فلسفه
«نسل زِد و محافظهکاران: بیش از سایرین در خطر اطلاعات نادرست» نوشتهی هادی صمدی
پژوهشی بزرگ نشان میدهد نسل زِد و محافظهکاران برخلاف تصور رایج، آسیبپذیرترین گروهها در تشخیص اطلاعات نادرستاند. مطالعه فلسفه و تفکر انتقادی، راهکاری برای کاهش اعتمادبهنفس کاذب و خطای شناختی در برابر اخبار جعلی است.
نسل زِد و محافظهکاران: بیش از سایرین در خطر اطلاعات نادرست
نویسنده: هادی صمدی
چه کسانی بیشتر گول اطلاعات نادرست را میخورند؟ در پاسخ به این پرسش مهم پژوهش بسیار بزرگی انجام شده است؛ بیش از ۶۶ هزار نفر در ۲۴ کشور جهان از طریق یک وبسایت عمومی در این پژوهش شرکت داشتند.
نقش سن: نتایج تا حد زیادی ناامیدکننده است زیرا نشان میدهد که بهخلاف تصور رایج که جوانان نسل زد (متولدین ۱۹۹۷-۲۰۱۲) به دلیل بزرگ شدن با اینترنت آگاهی رسانهای بیشتری دارند، این نسل کمترین امتیاز را در تشخیص اخبار جعلی کسب کردند و آسیبپذیرتر از سایر گروههای سنی بودند. نکتهی جالب و امیدوارکننده آنکه به رغم آنکه نمرات نسل زِد پایینتر از بقیه بود اما خودارزیابی این گروه واقعیتر از نسلهای قبلی بود. به عبارتی خودشان میدانستند که عملکرد مناسبی در تشخیص اطلاعات نادرست ندارند.
نقش گرایش سیاسی: همانطور که شواهد قبلی نیز نشان داده بودند افرادی که خود را از نظر سیاسی محافظهکار یا بسیار محافظهکار معرفی کردند، به طور متوسط امتیاز پایینتری در تشخیص اطلاعات نادرست داشتند. خطر بزرگ این عدم تشخیص وقتی روشن میشود که این دسته در نهادهای سیاسی و امنیتی مشغول به فعالیت میشوند زیرا کمتوانی در تشخیص اطلاعات نادرست میتواند عواقب وخیمی برای همگان داشته باشد. در افراد بسیار محافظهکار، ارتباط بین اعتماد به نفس بالا و توانایی واقعی ضعیفتر بود؛ یعنی اعتماد به نفس این گروه کمتر نشاندهندهی مهارت واقعی آنها بود که همین امر خطرات تصمیمگیریهای این دسته را بالاتر میبرد.
نقش جنسیت: وقتی پای جنسیت به میان آمد مشخص شد که مردان عملکرد بهتری در تشخیص اطلاعات نادرست از خود نشان دادند. اما در این میان زنان خودارزیابی بهتری نسبت به مردان داشتند. به عبارتی مردان در تشخیص اطلاعات نادرست بهتر بودند اما اعتماد کاذبی نسبت به عملکرد خود داشتند و آن را بالاتر از واقعی ارزیابی میکردند.
نقش تحصیلات: افرادی که سطح تحصیلات رسمی بالاتری داشتند در تشخیص اطلاعات نادرست بهتر عمل کردند. اما خطری نیز در کمین تحصیلکردههای دانشگاهی است: افراد با تحصیلات عالی (لیسانس به بالا) کمی کمتر از افراد با تحصیلات پایینتر در تخمین توانایی خود دقیق بودند. یعنی افرادی که دانشگاه رفتهاند باید بیشتر مراقب خودارزیابیهایشان باشند.
اما در مجموع کل جمعیت افرادی که فکر میکردند توانایی خوبی در تشخیص اخبار جعلی دارند، واقعاً عملکرد بهتری داشتند.
نقش جغرافیا: عملکرد شرکتکنندگان در کشورهای مختلف اندکی متفاوت بود، اگرچه برخی کشورهای اروپایی و کانادا عملکردی مشابه آمریکا داشتند. پژوهشگران میگویند این مطالعه به زبان انگلیسی انجام شده، بنابراین ممکن است یافتهها کاملاً به جمعیتهای غیرانگلیسیزبان قابل تعمیم نباشد هرچند دلیل قانعکنندهای وجود ندارد که فکر کنیم وضعیت کشورهای دیگر متفاوت است.
چرا این پژوهش بسیار مهم است؟آسیبپذیری در برابر اطلاعات نادرست تحت تأثیر عوامل مختلف اجتماعی، روانی و جمعیتی است و هیچکس مصون نیست: همه افراد، صرفنظر از گروه جمعیتی یا باورهایشان، در معرض خطر باور کردن اطلاعات نادرست هستند. تقویت مهارتهای تفکر انتقادی و سواد دیجیتال برای همگان ضروری است. حتی تفاوتهای کوچک در آسیبپذیری میتواند با توجه به حجم انبوه اطلاعات آنلاین، پیامدهای مهمی در دنیای واقعی مانند سلامت عمومی و تصمیمات سیاسی داشته باشد. نکتهی بسیار مهم آن است که شناسایی گروههای آسیبپذیرتر به معنی مقصر دانستن آنها نیست، بلکه نشاندهندهی نیاز به تلاشهای هدفمندتر برای افزایش سواد رسانهای و تفکر انتقادی در تمام اقشار جامعه است.
چه کنیم؟ از جمله، فلسفه بخوانیم.مطالعه فلسفه، بهویژه فلسفه طبیعیگرایانه که با علم پیوند خورده، قدرت تشخیص اطلاعات نادرست را افزایش میدهد. فلسفه به طور ذاتی شامل پرسشگری، تحلیل منطقی استدلالها، شناسایی مغالطهها و ارزیابی پیشفرضهاست. این مهارتها مستقیماً به شناسایی ضعفها، تناقضات و ترفندهای رایج در اطلاعات نادرست کمک میکنند. فلسفه با طرح پرسشهایی نظیر اینکه «چگونه میدانیم؟» و «معیار حقیقت چیست؟» باعث میشود فرد نسبت به منابع اطلاعات، روش کسب دانش و میزان قطعیت ادعاها حساستر و دقیقتر شود. فلسفههای طبیعیگرایانه بر اهمیت شواهد عینی، روش علمی و سازگاری با یافتههای علمی تأکید میکنند. این رویکرد فرد را عادت میدهد که برای هر ادعای واقعی (به خصوص ادعاهای مربوط به جهان فیزیکی و اجتماعی)، به دنبال مدارک قابل اتکا و قابل آزمایش باشد و ادعاهای بیاساس، شبهعلمی یا صرفاً مبتنی بر شهود و سنت را به چالش بکشد.
درک پیچیدگیهای فلسفی و محدودیتهای دانش بشری، به فروتنی فکری منجر میشود. این باعث میشود فرد کمتر مستعد اعتماد به نفس کاذب و پذیرش عجولانه اطلاعات باشد.
گفتگو دربارهی این مطلب۳ دیدگاه
در این مورد سخن زیادی اگر فرصت دست داد خواهیم نوشت. Mind Control نوام چامسکی کنترل ذهن یک سر نخ خوب برای جوان و پیر ایرانی برای شناخت جهلی است که به نام فلسفه passes itself off خود را جا میزند.
نظرات دکتر صمدی نشانگر آزاداندیشی و سلامت اخلاقی یک پژوهشگر واقعی است. با این وجود، دو نکته در نظرات ایشان در این نگاشته باید مورد تعمق قرار گیرند. تکرار conceptهای، مطرح شده و مواضع main stream philosophy یک merit نیست. demerit است. از یک اندیشمند در سطح دکتر صمدی انتظار نیست که منش آکادمیک جا افتاده در ایران، echo کردن scholarهای مطرح، را بپذیرند. noveltyیک ارزش است. میدانم همیشه این گونه نیست. شاید این حرفهایهای روز دنیا هم گاهی به ندرت چیزی متوجه شوند،اگرچه که همیشه پشت جریان غالب پنهان میشوند. نسل Z، طبیعتگرایی، روششناسی و غیره را به افراد درجه دو بسپاریم. بخصوص سخن گفتن از نسل z , و تأیید pseudo--science از یک فیلسوف آزاد اندیش انتظار نمیرود. گرچه که ارزش بیانات ایشان ناگفته باقی ماند و اخلاق علمی حکم میکند، که بهتر بخوانم زیرا که مطمئن شدهم که ایشان متفاوتند و اهل تعمق کارگشاو ارزشمند. ایران نیازمند افراد چنین، مانند آقای صمدی است و قطعا سروش، اساتید جورج واشنگتن، سید جواد طباطبایی، حسین بشیریه، زیبا کلام، رامین جهانبیگلو و اعتبار و تأیید ضمانت شده در سایه پنهان شدن در پس نظریات شکست خورده و untenable بیشتر careerism است تا سبب روشنگری. به امثال صمدی امیدواریم.
چه موضوع مهمی برای قربانیان رسانه در ایران، آنان که هدف شماره یک در جهان هستند و از خود نمیپرسند چرا این سونامی های اینترنتی finance تأمین مالی می شود! Candidate no. One: those who do not even deem themselves as impressionable. کاندید شماره یک قربانی رسانه با عذرخواهی از استاد دکترصمدی آنها که با باور این که فرد عقل دارد و می تواند با مقایسه خبر و تحلیل رسانه های موجود خودش عاقلانه و پژوهشگرابانه واقعیت را تشخیص دهد. سؤال از این استاد خوب دانشگاه : در مورد authority و اعتماد و اعتبار انتشارات معتبر آکادمیک تحقیق لازم نیست؟ در مورد باور به اعتبار انتشارات مشهور و پر مراجع؟.