زندگی و اندیشه
متیو لیپمن فیلسوف و نظریه‌پرداز تعلیم و تربیت آمریکایی و از بنیان‌گذاران جریان معاصر «فلسفه برای کودکان» بود. او با طراحی داستان‌های فلسفی، برنامه‌های آموزشی و الگوی «جامعه پژوهشی»، کوشید استدلال، پرسشگری و داوری را از سال‌های کودکی به بخشی از آموزش تبدیل کند.
متیو لیپمن در ۲۴ اوت ۱۹۲۳ در واینلندِ نیوجرسی به دنیا آمد. او در دانشگاه کلمبیا فلسفه خواند و در سال ۱۹۵۳ دکترای خود را دریافت کرد. لیپمن سال‌ها در دانشگاه کلمبیا تدریس کرد، اما به‌تدریج توجهش بیش از پیش به مسئله آموزش تفکر و کاستی‌های نظام آموزشی در پرورش استدلال و داوری دانش‌آموزان معطوف شد.
مهم‌ترین میراث فکری لیپمن شکل‌دادن به برنامه «فلسفه برای کودکان» یا Philosophy for Children است. این برنامه در دهه ۱۹۷۰ در ایالات متحده پدید آمد و هدف آن این بود که فلسفه نه صرفاً به‌عنوان موضوعی دانشگاهی، بلکه به‌عنوان شیوه‌ای برای تقویت پرسشگری، استدلال، گفت‌وگو و داوری وارد آموزش کودکان شود. لیپمن همراه با آن مارگارت شارپ این برنامه را گسترش داد و در سال ۱۹۷۴ مؤسسه پیشبرد فلسفه برای کودکان را در دانشگاه ایالتی مونتکلر بنیان گذاشت. این برنامه بعدها در کشورهای متعدد گسترش یافت و به یکی از جریان‌های مهم فلسفه تعلیم و تربیت تبدیل شد.
یکی از نوآوری‌های اصلی لیپمن استفاده از داستان‌های فلسفی برای کودکان بود. او با آثاری مانند Harry Stottlemeier's Discovery، Lisa، Pixie و Kio and Gus موقعیت‌هایی روایی می‌ساخت که کودکان را به طرح پرسش‌های منطقی، اخلاقی، معرفت‌شناختی و اجتماعی سوق می‌داد. هدف این داستان‌ها انتقال مجموعه‌ای از پاسخ‌های فلسفی نبود، بلکه فراهم‌کردن بستری برای اندیشیدن و گفت‌وگو بود.
لیپمن در این چارچوب بر مفهوم «جامعه پژوهشی» تأکید داشت؛ کلاسی که در آن کودکان به‌جای دریافت منفعلانه پاسخ‌های معلم، درباره پرسش‌های خود با یکدیگر گفت‌وگو، استدلال و دیدگاه‌هایشان را اصلاح می‌کنند. در نگاه او، فلسفه فعالیتی بود که می‌توانست توانایی تفکر انتقادی، خلاق و مراقبتی را پرورش دهد و در نهایت با آموزش برای زندگی دموکراتیک پیوند بخورد.
از آثار نظری مهم او می‌توان به Thinking in Education و Philosophy in the Classroom اشاره کرد. کتاب Thinking in Education از مهم‌ترین صورت‌بندی‌های نظری او درباره تفکر، داوری و اصلاح آموزش است و جایگاهی محوری در فلسفه تعلیم و تربیت معاصر دارد. او همچنین مجله Thinking: The Journal of Philosophy for Children را راه‌اندازی کرد و در گسترش پژوهش و آموزش فلسفه برای کودکان در سطح بین‌المللی نقش داشت.
لیپمن تا سال‌های پایانی عمر همچنان درباره فلسفه برای کودکان و تجربه شکل‌گیری این جنبش می‌اندیشید. در یکی از آخرین گفت‌وگوهایش در سال ۲۰۰۸، از تاریخ تحول برنامه فلسفه برای کودکان و نقش روایت در پرورش تفکر فلسفی سخن گفت. او در ۲۶ دسامبر ۲۰۱۰ در ۸۷ سالگی درگذشت.