زندگی و اندیشه
سید احمد خان (۱۸۱۷–۱۸۹۸) اصلاحگر، نویسنده و مفسر مسلمان هندی بود و از پیشگامان نوگرایی دینی در شبهقاره به شمار میآید. او با تأسیس کالج «محمدن انگلو-اورینتال» در علی‌گر (۱۸۷۵)، که بعدها به دانشگاه مسلمانان علی‌گر بدل شد، جنبش علی‌گر را بنیان نهاد. او کوشید میان آموزههای اسلامی و علوم و آموزش جدید سازگاری برقرار کند.
سید احمد خان در ۱۷ اکتبر ۱۸۱۷ در دهلی و در خانواده‌ای مرتبط با دربار مغولان به دنیا آمد. آموزش سنتی دینی و ادبی دید و در سال ۱۸۳۸ وارد خدمت شرکت هند شرقی شد. در دهه‌های بعد در سمت‌های قضایی و اداری کار کرد. در همین دوران اثر باستان‌شناختی‌اش «آثار الصنادید» (۱۸۴۷) را درباره بناهای تاریخی دهلی نوشت.
قیام ۱۸۵۷ هند نقطه عطف زندگی فکری او بود. او در رساله‌ای با عنوان «اسباب بغاوت هند» (۱۸۵۹) علل قیام را بررسی کرد و کوشید از مسلمانان هند در برابر اتهام‌های حکومت بریتانیا دفاع کند. از این پس به این نتیجه رسید که آینده مسلمانان هند به آموزش جدید و علوم مدرن وابسته است. در ۱۸۶۴ «انجمن علمی» را برای ترجمه و نشر آثار علمی و تاریخی به زبان اردو بنیان نهاد.
در سفر به انگلستان (۱۸۶۹–۱۸۷۰) و در پاسخ به کتاب زندگی محمد اثر ویلیام مویر، «خطبات احمدیه» را نوشت. پس از بازگشت، نشریه «تهذیب الاخلاق» را (۱۸۷۰) برای اصلاح اخلاقی و فکری مسلمانان منتشر کرد. در ۱۸۷۵ کالج محمدن انگلو-اورینتال را در علی‌گر تأسیس کرد که مرکز جنبش علی‌گر شد و بعدها به دانشگاه مسلمانان علی‌گر تبدیل شد. در ۱۸۸۸ از دولت بریتانیا لقب «سر» گرفت.
در اندیشه دینی، او بر ناسازگار نبودن «کلام خدا» (قرآن) و «کار خدا» (طبیعت) تأکید می‌کرد و بر همین پایه معتقد بود که دین و علم تجربی نمی‌توانند با هم تعارض واقعی داشته باشند. او تقلید را نقد کرد، بر اجتهاد و تفسیر عقلانی متون دینی پافشاری ورزید و در تفسیر ناتمام قرآن خود برخی روایت‌های سنتی درباره معجزات را بازتفسیر کرد. این دیدگاه‌ها مخالفت علمای سنتی را برانگیخت و منتقدانی مانند سید جمال‌الدین اسدآبادی او را «نیچری» (طبیعت‌گرا) خواندند. او در سیاست نیز مسلمانان را به همکاری با حکومت بریتانیا و دوری از کنگره ملی هند فرامی‌خواند؛ مواضعی که هنوز موضوع داوری‌های متفاوت است. سید احمد خان در ۲۷ مارس ۱۸۹۸ در علی‌گر درگذشت.