تورستین وبلن

تورستین بوند وبلن در ۳۰ ژوئیه ۱۸۵۷ در ویسکانسینِ آمریکا، در خانواده‌ای نروژی‌تبار، زاده شد و در محیطی روستایی و مهاجرنشین پرورش یافت. او در کالج کارلتون، دانشگاه جانز هاپکینز و دانشگاه ییل تحصیل کرد و دکترای خود را در فلسفه از ییل گرفت. هرچند آموزش رسمی او با فلسفه آغاز شد، مسیر فکری‌اش به اقتصاد، جامعه‌شناسی و نقد نهادهای مدرن کشیده شد.

مهم‌ترین اثر وبلن، «نظریه طبقه تن‌آسا» که در سال ۱۸۹۹ منتشر شد، یکی از متون کلاسیک نقد فرهنگ مصرفی و سرمایه‌داری جدید است. او در این کتاب نشان داد که مصرف در جوامع طبقاتی فقط برای رفع نیاز نیست، بلکه می‌تواند ابزاری برای نمایش منزلت اجتماعی باشد. مفاهیم «مصرف تظاهری» و «فراغت تظاهری» دقیقاً به همین سازوکار اشاره دارند: طبقات برخوردار با نمایش مصرف، بیکاری اشرافی یا سبک زندگی پرهزینه، برتری اجتماعی خود را آشکار می‌کنند.

وبلن از بنیان‌گذاران اقتصاد نهادی به‌شمار می‌آید؛ رویکردی که اقتصاد را نه مجموعه‌ای از انتخاب‌های فردیِ انتزاعی، بلکه پدیده‌ای درهم‌تنیده با نهادها، عادت‌ها، فناوری، قدرت و تاریخ می‌فهمد. او در آثاری مانند «نظریه بنگاه تجاری»، «غریزه کارورزی و وضع هنرهای صنعتی» و «مهندسان و نظام قیمت» میان منطق تولید صنعتی و منطق سودجویی تجاری تمایز گذاشت و گاه صاحبان کسب‌وکار و نظام مالی را مانعی در برابر ظرفیت‌های عقلانی و فنی صنعت می‌دانست.

اهمیت وبلن در این است که نقد اقتصادی را با تحلیل فرهنگی و جامعه‌شناختی پیوند زد. زبان او آمیخته‌ای از دقت نظری، کنایه و طنز اجتماعی بود و همین سبک سبب شد مفاهیمش فراتر از اقتصاد، در جامعه‌شناسی، مطالعات فرهنگی، نظریه مصرف و نقد سرمایه‌داری نفوذ کند. وبلن در ۳ اوت ۱۹۲۹ در کالیفرنیا درگذشت، اما اصطلاح «وبلنی» و مفهوم «مصرف تظاهری» همچنان برای فهم مناسبات منزلت، ثروت و نمایش اجتماعی در جهان معاصر به کار می‌روند.