منسر اولسون

منسر اولسون در ۲۲ ژانویه ۱۹۳۲ در ایالت داکوتای شمالی آمریکا زاده شد. او در دانشگاه ایالتی داکوتای شمالی و سپس در دانشگاه آکسفورد تحصیل کرد و دکترای اقتصاد خود را از دانشگاه هاروارد گرفت. اولسون بخش مهمی از فعالیت دانشگاهی خود را در دانشگاه مریلند گذراند و در پیوند دادن اقتصاد، سیاست و تحلیل نهادی نقشی برجسته داشت.

شهرت اصلی اولسون با کتاب «منطق کنش جمعی» در سال ۱۹۶۵ تثبیت شد. او در این اثر با نقد این تصور رایج که افراد دارای منفعت مشترک به‌طور طبیعی برای تحقق آن همکاری می‌کنند، نشان داد که کنش جمعی با مسئله «سواری مجانی» روبه‌روست: افراد ممکن است از منافع عمومیِ یک اقدام بهره‌مند شوند بی‌آنکه هزینه مشارکت در آن را بپردازند. از نظر اولسون، گروه‌های کوچک و متمرکز معمولاً آسان‌تر سازمان می‌یابند، در حالی که گروه‌های بزرگ و پراکنده برای بسیج شدن با دشواری بیشتری روبه‌رو هستند.

اولسون در کتاب «ظهور و زوال ملت‌ها» این تحلیل را به سطح اقتصاد کلان و تاریخ سیاسی گسترش داد. او استدلال کرد که در جوامع باثبات، گروه‌های ذی‌نفع و ائتلاف‌های توزیعی به‌تدریج قدرت می‌گیرند و می‌توانند با فشار برای امتیازهای خاص، کارایی اقتصادی و پویایی اجتماعی را کاهش دهند. در اثر متأخرش، «قدرت و شکوفایی»، نیز به نسبت میان دولت، حقوق مالکیت، نظم سیاسی و رشد اقتصادی پرداخت و میان راهزن گذرا و راهزن ساکن تمایز گذاشت تا توضیح دهد چرا برخی صورت‌های قدرت سیاسی می‌توانند به نظم و توسعه اقتصادی نزدیک‌تر شوند.

اهمیت اولسون در این است که نشان داد سیاست و اقتصاد را نمی‌توان صرفاً بر پایه نیت‌های عمومی، منافع مشترک یا شعارهای جمعی فهمید. باید دید چه کسانی توان سازمان‌دهی دارند، هزینه و منفعت مشارکت چگونه توزیع می‌شود، و نهادها چگونه انگیزه‌های فردی و جمعی را شکل می‌دهند. منسر اولسون در ۱۹ فوریه ۱۹۹۸ درگذشت، اما نظریه‌های او همچنان در تحلیل لابی‌ها، اتحادیه‌ها، دولت، توسعه، فساد، منافع خاص و دشواری‌های اصلاح نهادی کاربرد دارد.