هَومت، هُخت، هُوَرشت (اندیشه نیک، گفتار نیک، کردار نیک)
زندگی و اندیشه
زرتشت (زَرَتُشتْرَه یا زَرادُشت) پیامبر و اندیشمند ایرانی باستان و بنیان‌گذار آیین زرتشتی است که آموزه‌های او در کتاب اوستا، به‌ویژه گاهان، بازتاب یافته‌اند. اندیشه او بر یکتاپرستی، کشمکش میان نیکی و بدی، اهمیت انتخاب اخلاقی انسان و مسئولیت فردی در ساختن جهان استوار است.
زرتشت، که نام او در منابع ایرانی باستان به صورت زَرَتُشتْرَه و در زبان‌های دیگر به شکل Zarathushtra آمده است، از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ اندیشه دینی ایران به شمار می‌رود. تاریخ دقیق زندگی او روشن نیست و پژوهشگران زمان زندگی‌اش را معمولاً در هزاره دوم یا اوایل هزاره نخست پیش از میلاد قرار می‌دهند. درباره زادگاه او نیز دیدگاه‌های گوناگونی وجود دارد، اما بیشتر پژوهش‌ها او را متعلق به حوزه فرهنگی ایران شرقی می‌دانند.
آموزه‌های زرتشت در قدیمی‌ترین بخش‌های اوستا، یعنی گاهان، به او منسوب شده‌اند. در مرکز اندیشه او اهورامزدا، خدای دانا و نیک، قرار دارد و انسان موجودی آزاد و مسئول است که باید میان «اَشَه» (راستی، نظم و حقیقت) و «دُروج» (دروغ و بی‌نظمی اخلاقی) انتخاب کند. زرتشت بر نقش اندیشه نیک، گفتار نیک و کردار نیک در زندگی فردی و اجتماعی تأکید داشت.
تأثیر اندیشه زرتشتی بر فرهنگ ایرانی بسیار گسترده بوده است و مفاهیمی مانند داوری اخلاقی پس از مرگ، پاداش و کیفر اعمال، نبرد خیر و شر و انتظار رهایی نهایی جهان، در تاریخ ادیان اهمیت فراوان یافته‌اند. آیین زرتشتی در دوره‌های هخامنشی، اشکانی و ساسانی یکی از سنت‌های دینی مهم ایران بود و پس از اسلام نیز در میان زرتشتیان ایران و جوامع مهاجر ایرانی تداوم یافت.