اندیشهفلسفهخردگفتگوحکمتمعناپرسشفرهنگ
علوم سیاسی
نظم شکن در شکن
محسن رنانی هشدار میدهد سپهر سیاسی ایران نباید به بازی «شکننده» تبدیل شود، زیرا تا استقرار بازی پایدار، اقتصاد از رکود خارج نمیشود. او به جناحها پیشنهاد میکند برای انتخابات آینده زودتر تصمیم بگیرند تا تنش کاهش یابد.
محسن رنانی: مقاله «نظم شکن در شکن» در واقع مقدمه ای بود که من به درخواست مترجمان، برای چاپ اول ترجمه کتاب «در سایه خشونت» (نوشته داگلاس نورث و همکاران و ترجمه دکتر محسن میردامادی و محمد حسین نعیمی پور، نشر روزنه ، ۱۳۹۵) نوشتم. اما به دلایلی – که بر من پوشیده است – ناشر محترم از درج آن در ابتدای کتاب منصرف شد. آن متن اخیرا در شماره ۴۰ مجله دریچه منتشر شده است که در فایل زیر قابل مطالعه است (و البته از این پس هر کس میخواهد در سپهر سیاسی ایران کنشگری کند واجب است نخست کتاب «در سایه خشونت» را بخواند).
نکته ای که در مقاله به صراحت نیاورده ام اما به گمانم اکنون باید تصریح کنم این است که عاقلان و مصلحتجویان دو جناح اصلی حاضر در سپهر سیاسی ایران نباید بگذارند انتخابات سال آینده به یک «بازی آچمز دوگانه» تبدیل شود که در این صورت خطر باخت دو طرفه وجود دارد (حتی وقتی در عمل یکی می بَرد، در واقع، و بر اساس منافع ملی، دو طرف باخته اند). خطر بازی آچمز دوگانه این است که هر یک از طرفین بازی که وارد وضعیت آچمز می شود احتمال دارد برای پرش از نقطه آچمز دست به رفتار پیش بینی نشده خطرناکی بزند که ممکن است کل بازی را به هم بریزد. فضای سیاسی ایران اکنون درگیر یک بازی فرساینده است که البته شکننده نیست. گرچه این بازی «فرساینده» و پرهزینه است اما نباید بگذاریم «شکننده» بشود. آنچه خطرناک است «شکننده شدن» بازی است. در بازیهای شکننده، شرایط به سوی «همه چیز ممکن است» می رود و برای کشوری که اکنون با بحرانهای بزرگی همچون رکود عمیق و بیکاری گسترده، حاشیه نشینی وسیع، اعتیاد غمبار، کمآبی بحرانی، فساد سیاه و ناکارایی مستهلک کننده درگیر است، رفتن به سمت شرایط «همه چیز ممکن است» به رقص بر روی طناب سیرک میماند.
اگر هم در پسا برجام اقتصاد ما رونق نگرفت برای این بود که هم سرمایه گذار داخلی و هم سرمایه گذار خارجی «احساس» کردند علیرغم توافق اتمی با خارج، اما گویا بازی کنونی در سپهر سیاسی ایران هنوز به یک «بازی پایدار و عقلانی» تبدیل نشده است و هر لحظه ممکن است با یک «فول» از طرف یکی از بازیکنان یکی از تیم های سیاسی، بازی وارد «وضعیت شکننده» شود. من قبلا بارها گفته ام اکنون هم تکرار می کنم: تا زمانی این وضعیت ناپایدار کنونی در سپهر سیاسی داخلی وجود دارد – یعنی شرایطی که هر روز ممکن است با یک حادثه وارد وضعیت شکننده شویم ـ اقتصاد «واقعاً» از رکود خارج نخواهد شد؛ گرچه ممکن است با افزایش صادرات نفت و تزریق برخی پولهای آزاد شده، «احساس تکان خوردن» و افزایش تولید و درآمد در برخی بخشهای اقتصادی به وجود آید. اما داستان ورود به مرحله رونق که حاصل آن ایجاد اشتغال بیشتر باشد، داستان دیگری است. آری اقتصاد ما اکنون ممکن است با تزریق پول (خواه با انتشار پول خواه با ورود سرمایه های آزاد شده) علایمی از «رشد تولید» را نشان دهد اما «رشد تولید» با «رشد اشتغال» دو مقوله متفاوتند. ما اکنون به رشد اشتغال نیاز داریم وگرنه با افزایش استخراج و فروش نفت بیشتر، میتوانیم نشان دهیم که تولید بالا رفته است.
بنابراین باز هم تاکید می کنم که اگر در طول ماههای آینده دوباره کشور وارد تنش های بحرانی پیش از انتخابات شود، اقتصاد همین نشانه های ضعیف «رشد تولید» که در برخی بخشها پیدا شده است را هم پس می گیرد و عقب نشینی می کند و رکود تعمیق می شود. بر این اساس پیشنهاد من این است که آقای روحانی تصمیم به ورود یا عدم ورود به انتخابات بعدی را به تعویق نیندازد. با تعویق این تصمیم تلاش مخالفان تندروی او برای منصرف کردن ایشان تداوم می یابد و هر روز بیشتر فضای سیاسی را به سمت شکنندگی می برند و سرمایههای اقتصادی را بیشتر میرمانند. از سوی دیگر اصولگرایان معتدل نیز نگذارند دقیقه آخر تصمیم بگیرند. تا زمانی که اصولگرایان معتدل تصمیم خود را نگیرند، تندروها می کوشند با تنش آفرینی کنترل فضا را به دست گیرند و باز ما را به سوی شرایط شکننده ببرند. بنابراین اصولگرایان عقلانیت خواه اگر اکنون نمیتوانند در مورد کاندیدای خود به تفاهم برسند دستکم کمترین کاری که می توانند بکنند این است که رسما اعلام کنند از چه کاندیدهایی حمایت نخواهند کرد تا حداقل کسانی که ظرفیت تنش آفرینی دارند از هم اکنون خود را باخته بدانند و آرام گیرند. گرچه مطلوب این است که اصولگرایان نیز از هم اکنون کاندیدای خود را معرفی کنند تا فضای بازی سیاسی از ابهام خارج شود. و البته بهترین کار این است که بزرگان دو جناح بنشینند و برخی اصول کلی برای ورود و رقابت در انتخابات آینده را با هم تفاهم کنند. که اگر چنین کنند «شاید» بتوانیم بگوییم «منافع ملی» هنوز در میان بازیگران سیاسی کشور جایی دارد و بتوانیم ادعا کنیم که در دو جناح اصلی سیاسی کشور، سیاستمدار «میهن دوست» هم داریم.
.
.
دریافت فایل pdf مقاله «نظم شکن در شکن» در مجلهی دریچه شماره 40
.
.
نظم شکن در شکن
منبع: فصلنامه «دریچه»
نویسنده: محسن رنانی
.
.
گفتگو دربارهی این مطلب۱ دیدگاه
نه هر کو نقش نظمی زد کلامش دلپذیر افتد ... کلا مناظره با چوپانان خالی از لطف نیست, چه با زبان دراماتیک مولانایی که موسی و شبان را مصور میکند و چه از زبان طنز و فکاهی عامیانه. مثلا گویند خبرنگاری طی مصاحبه ای از چوپانی پرسید که اینهمه گوسفندان را شبها کجا نگه میداری؟ گفت: منظورت کدامهاست سفیدان یا سیاهان ؟! گفت مثلا سیاهان. پاسخ داد که آنها جایشان در طویله ست. پرسید: پس سفیدان را کجا؟! پاسخ: آنان را هم همانجا. دوباره متعجبانه پرسید که غذایشان چه میدهی؟ پاسخ: سیاهان یا سفیدان؟! گفت مثلا حالا سفیدان را؟!. پاسخ: غذایشان یونجه میدهم. پرسید: مگه غذای سیاهان چیه؟! گفت آنها را هم همان دهم. خلاصه چندین سوال و جواب بدین روال رد و بدل گشت. بلاخره خبرنگار بستوه آمده و عصبانی شد که مرا مسخره میکنی؟! چرا همش سیاه و سفید میکنی؟! جواب داد که آخه گوسفندان سیاه مال خودمه هااا. خبرنگار ایندفعه با خوشحالی پرسید: آهان چه جالب! پس سفیدها مال مردمه؟! گفت: نه بابا، اونا هم مال خودمه !!! شاید همه چوپانان به خوش شانسی مصاحبت با انبیا نیستند تا از دمشان فیض پذیرند و لذا اکثرا دچار اعوجاجات روحی و ذهنی میشوند از شدت فقر و انسداد محیطی یا ژنتیکی. ۲_ گویا وضعیت داخلی جهان سومی ها شبیه نوعی رقابت بخور تا خورده نشوی، گشته. بدین معنی که هر فردی که دل و دماغ غارت از هموطنانش را داشته و تا خرخره سرمایه ای انباشته و نهایتا مهاجرت خارجی میکند تا به جهان وطنی ها ملحق شده و بقیه عمرشان را در صداقت و شرافت جدیدی سپری کنند. گویا چپاول داخلی، پیش آزمون تابعیت خارجی ست. درواقع نظم شکننده موجود برای چنین کارکردی تعبیه شده.