آیا می­توان وجود خداوند را اثبات کرد؟ گفت و شنودی با جان هيک در باب وجود خدا

(در واقع صِرفِ اینکه در تعریفِ برخی چیزها، مفهومِ وجود قرار دارد، به این معنا نیست که آن چیز حتماً در عالم خارج وجود داشته باشد.)متن مصاحبه. در واقع این مطلب صرفا مقید است نه مطلق. وجود از وجود واجب شروع میشود. دکارت: در صورتی که وجود خارجی را که بخش ضروری واجب الوجود است به آن نسبت ندهیم دچار تناقض خواهیم شد ، چرا که ذاتی یک شیء را از آن سلب کرده ایم. یعنی صرف تصور واجب الوجود ما را به عینیت داشتن آن میرساند.

نقل قول از جان هیک: " ممکن است جهان علتی داشته باشد؛ اما علتش، خدا نباشد " موضع جان هیک در باب مسئله ای که در این جا اشاره دارد قابل قبول نیست چون او خود می گوید ممکن است جهان علتی داشته باشد اما علتش خدا نباشد که حاوی اشکال است اما بدون توجه به این اشکال با پذیرش این فرض جان هیک طرف negation فرض ایستاده در صورتی که می توان طرف مثبت فرض هم صادق باشد و لی هیک طرف negation میایستد که غیر معقول بر اساس فرض خودش. ضمنا اگر بر اساسا دیالکتیک ارائه شده جهان علتی داشته باشد خود طرح مسئله میگوید جهان علتی اگر داشته باشد ، پس این علت متفاوت با جهان خواهد بود طبق تبیین وضع بوسیله مطرح کننده. زیرا که اگر متفاوت نبود طراح طبق نگاه مسئله علتِ ... جهان نبود بلکه جزیی از جهان بود و نه علتش. به هیک تغلب میرسانیم و میگوییم بسیار خوب علت جهان جزء جهان باشد. اگر این گونه باشد اشکال معیوب هیک برطرف میشود اما در سطح بالاتری مسئله بوجود میآید ایشان بر اساس علیت طرح وضع کرده خوب این مجموعه علت جهان (جزء جهان) و جهان خود معیوب می ماند چون باز بوجود نمی آید مگر این که بگوییم چرا بوجود میآید که منجر به تسلسل میشود. پس هیک نمیتواند این شق را برگزیند. پس با پذیرش فرض های هیک مجبور خواهیم شد شق دیگر را برگزینیم. Quad errad demonstradum

اقای سعید مثل اینکه شما کامنت من را نخوانده اید که باز هم ادعایتان را تکرار نمودید من سند از مطهری که الگوی شما بود وبه ان استناد میکردید اوردم مطهری درعلل گرایش به مادیگری هم ازلی وابدی بودن ماده را تایید کرده که شما نمیپذیرفتید ومسخره میکردید وهم سنخیت علت ومعلول را تایید کرده وگفته که کسانیکه انرا نمیدانند از الفبای الهیات بی بهره اند که شما انرا هم نمیپذیرفتید وهم گفته که هیوم برهان نطم را برهانی علمی تجربی میدانسته که شما منکر ان بودید حتما میدانید که برهان نظم بر پایه برهان علیت وارتباط پدیدهاست ووقتیکه هیوم برهان نظم را علمی تجربی میداند به طریق اولی برهان علیت را هم علمی تجربی میداند اینها همه با سند ومدرک از ایت الله مطهری در کتاب علل گرایش به مادیگری وبا ذکر صفحه برایتان در کامنت قبل نوشتم تا شاید درس عبرتی گرفته باشید واینقدر زود قضاوت نکنید ودر مسئله ای که تبحر ندارید ورود نکنید ویا لااقل با احتیا ط صحبت کنید من سند درستی گفته هایم واشتباهات شما را برایتان نوشتم امیدوارم شجاعت عذرخواهی داشته باشید

ببینید آقای حجت گرامی اولین شرط گفتگوی علمی با هر کسی و در هر رشته ای لحن آرام و متین و محترمانه و پرهیز از هجمه به طرف مقابل است. "تو هیچ چیز نمیدانی "و صدور احکام جزمی مثل" این حرف تو صددرصد غلط است " و نظایر اینها اسمش هر چه که باشد قطعا نقد علمی نیست . مضافا اینکه جدا از لحن نامناسب شما مدعای شما کاملا خلاف واقع بود . شما گفتید که من فلسفه اسلامی نمیدانم . بسیار خب اما حتما قبول دارید که ابن سینا فلسفه اسلامی میداند !!! چون خودش مهمترین و پیشروترین خالق محصولی است که نام آنرا فلسفه اسلامی گذاشته اند( که به نظرم نامگذاری صحیحی هم نیست . بهتر است گفته شود فلسفه الهی) . به کتاب الهیات شفا بحث علت و معلول مراجعه کنید .یک جمله صریحی دارد ترجمه اش اینست "معلول هرگز از علت جدا نیست" پس از دید ابن سینا هم درخت سیب و سیب علت و معلول نیستند . خوانندگان این سایت محترمند اما برای دریافتن معنای هر اصطلاحی در هر علم و فنی باید به واضعان آن اصطلاح که همان بزرگان آن علم و فن هستند مراجعه کرد . در مورد مسئله شر قبلا گفته ام که جواب قانع کننده ای ندارد و حتی بر اساس قرآن این مسئله بنوعی سوال فرشتگان مقرب و سوال ابراهیم (ع) هم بوده که به خدا اعتراض کردند و پاسخ قانع کننده ای نشنیدند. من خود در زندگیم با مسئله شر نه فقط بعنوان سوال فلسفی بلکه بعنوان یک غم و اضطراب عمیق اگزیستانسیال درگیر بوده و هستم . همچنین پاسخهای متکلمان را دیده ام و سستی و بی پایگی همه را دریافته ام پس از این جهت شما را کاملا درک میکنم .اما توجه کنید که دستگاه فکری که من از آن دفاع کرده و میکنم مدعی توضیح همه چیز در مورد خدا با استدلال صرف نیست . علت جذاب بودن کانت و مثلا جذاب نبودن لایب نیتس عقلگرا برای من هم همینست . (این بحث گسترده است و این کامنت گنجایش آنرا ندارد .) . همچنین مسئله شر با انکار تفسیر وحدت وجودی از خدا هم حل نمیشود . تمام معرفتی که که بشر در همه ی علوم کسب کرده محصول تضارب آرا و نقد عقلانی بوده و هست . اما پرخاش و مجادله و حمله به طرف مقابل فقط باعث افزایش درد و رنج شده نه آشکار شدن حقیقت‌ من بر خلاف میلم مجبور شدم در کامنت قبلی با شما مجادله کنم ( برای دفاع از خودم) برای همین لحنم کمی تغییر کرد وگرنه کمترین علاقه ای به مجادله با شما و هیچ کس دیگری آن هم در یک محیط فرهنگی چه مجازی و چه حقیقی ندارم . و اصلا با روحیاتم سازگار نیست و الان هم حقیقتش کمی عذاب وجدان دارم بابت جسارت احتمالی به شما در کامنت قبلی و از مدیر محترم سایت میخواهم که کامنت قبلی من را کاملا پاک کند . ( به تاریخ ۲۸ شهریور ساعت ۳ بعداز ظهر) شما باز هم گفتید هیچ دلیلی ارائه نکردم !! برادر عزیز این همه مطلب من استدلال برای این بود که برهان علیت هنوز هم قابل دفاع است . و رد کردن علیت بعنوان یک اصل متافیزیکی جاری در جهان خارج، که باید پایه و اساس معرفت ما نسبت به جهان خارج قرار گیرد مشکلات منطقیش بیشتر از پذیرفتن علیت است . البته ک بسیاری از متفکران از جمله هیوم و سپس کانت ، پوزیتیویست ها ،ویتگنشتاین و .... هر یک بنوعی این اصل را رد کرده اند و البته همه ی آنها هم علیرغم اختلافات عمیقشان عمیقا متاثر از هیوم بوده اند و باز هم البته هیچ یک نتوانسته اند از شکاکیت هیومی بطور کامل رهل بشوند . شما قبلا گفته اید تمام دلایل اثبات خدا فروریخته اند استاد ملکیان هم گفته! بله فروریخته اند اما کجا؟ در ذهن بسیاری از جمله استاد ملکیان شریف و بزرگوار . اما در ذهن آلوین پلانتینگا و ریچارد سویین برن فرونریخته اند! اگر بنا به شهرت و اعتبار است که شهرت و اعتبار آنها بیشتر از استاد ملکیان عزیز ( که جزو نادر متفکران زنده ی محبوب من است) است . چرا به آنها اقتدا نمیکنید؟ بخشی از کامنت اخیر شما نشان داد که سخنان من را دریافته اید . اما اینها مدعیات من نیست! من در خود چنان توانایی نمیبینم که برای اولین بار در تاریخ بشر به چنین کشف عظیمی نایل شده باشم . اینها لب سخن همه ی ادیان همه ی عارفان و اکثر فیلسوفان موحد است . از جمله در همان کتاب سروش که مورد علاقه شما هم بوده آمده است ‌. یکبار گفتید که من هنوز خودم را مسلمان میدانم . اینهایی که بعنوان مدعیات عجیب من !! طرح کرده اید عین توحید و معنا و مفهوم توحید است . والسلام علی من اتبع الهدی

از مدیر سایت خواهشمندم در هردو مقاله این مطلب را بگذارند اینهمه توهین وغرور کاذب که اقا سعید داشتند درارتباط با ازلیت ماده که نمیپذیرفتند ومن بارها گفتم که در فلسفه اسلامی ماده زمانا قدیم است ولی ایشان انکار میکردند ومسخره میکردند کتاب علل گرایش به مادیگری از ایت الله مطهری ص117 باز از جمله نمونه های نارسایی غرب این است که خیال کرده اند نظریه ازلیت ماده با اعتقاد به خدا منافی است وحال انکه هیچ ملازمه ای میان این نظریه وانکار خداوند نیست بلکه حکمای الهی معتقد ند لازمه اعتقاد به خداوند اعتقاد به ازلیت ودوام فیاضیت او وخالقیت اوست که مستلزم ازلیت خلق است چند سطر پایین تر مینویسد این دانشمند روسی چون دیده ابن سینا از طرفی قایل به ازلیت ماده است وبرای زمان ابتدا قایل نیست توجه میفرمایید مطهری میگوید ابن سینا معتقد به ازلی بودن ماده بوده ومطهری میگوید که حکمای الهی ازلیت ماده را معتقد بودند تا دوام فیاضیت خدا را ازنتیجه بگیرند در ادامه ص119 میگوید که مانعی نیست که یک موجود وجود ازلی وابدی داشته باشد ودر عین حال وجودش از غیر باشد توجه میفرمایید مطهری میگوید ماده ازلی وابدی است وحال انکه اقا سعید انرا نمیپذیرفت ومسخره میکرد چون با الفبای فلسفه بیگانه است من باید روی بدیهیات با ایشان گفتگو کنم بجای انکه بحث متمرکز شود روی انکه چطور یک وجود ازلی وابدی میتواند ومخلوق باشد بجای اینکه بحث روی این موضوع باشد روی ابتدای کار که ماده ازلی وابدیست ایشان نمیپذیرفت ومسخره میکرد مطلب بعدی سنخیت علت ومعلول بود که ایشان انرا هم نمیپذیرفت مطهری در همین کتاب ص126 میگوید یکی اینکه گروهی به اصطلاح الهی خواسته اند از راه نفی ضرورت علی ومعلولی وانکار سنخیت علت ومعلول وجود خدا را اثبا ت کنند هر کس که اندک اشنایی با الهیات اسلامی داشته باشد می داند که قبول اصل علیت اصل ضرورت علی ومعلولی واصل سنخیت علت ومعلول جز الفبای الهیات است توجه میفرمایید ایشان الفبای الهیات را نمی داند وسنخیت علت ومعلول را نمی پذیرد وتمسخر میکند در حالیکه مطهری سنخیت علت ومعلول را ابتدای الهیات میداند می بینید مشکل من کجاست من باید روی مفروضات ومقدمات بحث کنم طرف مقابل مواضع خود را نمی داند من مواضع او را با او میاموزم ولی باز او نمی پذیرد که لازمه برقراری علت ومعلول سنخیت بین علت ومعلول است این ابتدای کار است باز در موردهیوم ایشان ادعا میکند که از همه بیشتر هیوم خوانده است !!!بعد نمی پذیرد که هیوم برهان نظم را یک برهان علمی تجربی میدانسته نه یک برهان منطقی . اقا سعید ادعا میکند که از نظر هیوم برهان نظم یک برهان منظقی است وقتیکه با مخالفت من روبرو میشود میگوید که اگر هیوم معتقد به این باشد که برهان نظم یک برهان علمی تجربیست اقا سعید دیگر اورا یک فیلسوف بزرگ نمیداند! طرف را از نان خوردن میاندازی!!!بلی اقا سعید مدعی میشود که هیوم را زیاد خوانده وهیوم میگوید برهان نظم برهانی منطقی است وقتیکه با مخالفت من روبرو میود انرا نمیپذیرد مطهری در همین کتاب علل گرایش به مادیگری ص142 میگوید خلاصه نظریات هیوم در تقریر وبیان برهان نظم این است الف -برهان نظم یک برهان تعقلی محض براساس بدیهیات اولیه نیست برهانی تجربی است ومولود تجربه طبیعت است وباید واجد شرایط براهین تجربی باشد توجه میفرمایید مطهری میگوید هیوم معتقد است برهان نظم برهانی علمی تجربی است نه یک برهان منطقی براساس بدیهیات در ست برعکس نظر اقا سعید که ادعا میکند هیوم زیاد خوانده!!!مشکل دقیقا همین جاست که کسیکه وارد بحث وگفتگو میشود با کلی ادعا از الفبای فلسفه چیزی نمیداند وباید روی بدیهیات بااو گفتگو کرد مدام من بگویم هیوم اینطور نگفته وایشان بگوید نه من هیوم زیاد خوانده ام هیوم اینطور گفته !!!

من یک جمع بندی از سخنان اقا سعیدارائه میکنم وقضاوت را به خوانندگان محترم میسپارم 1-ایشان میگوید که خدا همه ی وجود است جهان هستی وانسانها وجودی از خود ندارند واعتباری هستند که به محض اینکه خدا فیض خود را بردارد جهان هستی ویا انسانها نیست خواهند شدایشان برای این ادعای خود دلیلی ندارد ونیازی به اثبات ان هم نمی بیند 2-ایشان می گوید که فیض الهی که به جهان هستی وانسانها می رسد مانند نوریست که شیئ منیر مثل لامپ یا خورشید میتابد ولی نمی گوید که این فیض الهی که مانند نور یکسان می تابد چرا سبب تکثر میشود ؟چرا یکی گیاه میشود دیگری حیوان میشود دیگری انسان میشود یکی زشت میشود دیگری زیبا میشود یکی کودن میشود دیگری باهوش میشود این تکثر از کجا می اید ؟چون جهان هستی وانسانها از قبل که وجودنداشتند پس چطور فیض الهی تکثر می یابد ؟ 3-ایشان می گوید که علت ومعلول در صورتی واقعی است که اگر علت نباشد معلول هم نباشد واین را بصورت هم پیشینی وهم پسینی منظور دارد ومثال میزند که درخت سیب علت برای میوه سیب نیست!!!چون اگر درخت سیب بعدا از بین برود میوه سیب ازبین نمی رود شما به طریقه استدلال دقت بفرماییددرخت سیب علت از برای میوه سیب نیست؟؟؟!!!پس درخت سیب ضروری نیست که میوه سیب بدهدمیتواندخیار بیاورد میتواندهندوانه هم بیاورد وخود میوه سیب که به گفته ایشان علتش درخت سیب نیست میتواند ازدرخت انگور هم سیب در بیاید!چون علت میوه سیب درخت سیب که نیست میوه سیب از هر درختی میتواند دربیاید! قضاوت با خوانندگان محترم است 4-ایشان خود را موظف نمی داند که پاسخ بگویدبه اینکه اگر خدا همه ی وجود است وجهان هستی وانسانها وجودی از خود ندارند واعتباری هستند وبا قطع فیض وجود خدا نیست میشوند مانند تابش نور . پس چرا وقتیکه یک انسانی درحال ظلم وتعدی وتجاوز به دیگران است چرا وقتیکه یک انسان درحال کودک ازاری جنسی وسپس قتل ان کودک است چرا خدا فیض وجودی خود را قطع نمیکندتا ان انسان وجود اعتباریش ازبین برود وچنین ظلم فجیعی را مرتکب نشود حال که خدا چنین نمیکند ایا خدا شریک در ظلم او نیست ؟عدالت خداوندی اینجازیر سوال است که ایشان خود را موظف به پاسخگویی نمی داند!وگمان میکند که عدالت مقوله ای جدا از اثبات خداست ! درحالیکه درنظام معرفتی طرح شده باید خدایی معرفی شود که عادل باشد تا شایسته پرستش باشد

فراسوی گرامی اولا از لطف شما ممنونم ولی واقعیت آنست که بنده ( متاسفانه ) بیشتر جاهلم تا دانا . و اما در باب پرسشی که فرمودید بنده اطلاعات فیزیکی ( علم فیزیک ) زیادی ندارم اما یک نکته روش شناختی به نظرم میرسد که خدمت شما عرض میکنم . مجهولات ما بسیار است و معلومات ما اندک . اگر قرار باشد هر جا به مجهولی برخوردیم ، آن را با خدا پر کنیم ، منطق ندارد . این میشود همان خدای رخنه ها . من بارها گفته ام حتا اگر خدایی وجود داشته باشد ، از دوحال خارج نیست : یا آنکه میخواهد ما از وجودش مطلع شویم و یا انکه نمیخواهد ما از وجودش مطلع شویم . اگر جناب خدا نخواسته باشد ، در آنصورت هزار تا اینشین هم جمع شوند راهی به جایی نخواهند برد . و اما اگر جناب خدای فرضی خواسته باشد ، در آنصورت باید اساسا مسئله " اثبات خدا" بلاموضوع بود . یعنی وجود خدا برای عامی و خاص ، به نحو یقینی ( و نه تقلیدی ) محرز بود . حال آنکه چنین نیست . الان اکثریت دانشمندان آتئیست هستند و فقط عوام هستند که وارث دین ارثی و خدای ارثی و سایر چیزهای ارثی و جغرافیایی هستند . ما نمیگوییم جناب خدا ( که علی الفرض مجرد و غیرجسمانی است ) بیاید با ما دست دهد . ما میگوییم جناب خدا ( که مثلا قادر مطلق است ) به نحوی از انحاء وجودش را بر همه اشکار کند . ضمنا این مغالطه هم رنگی ندارد که ذلک الکتاب لاریب فیه هدی للمتقین ، الذین یومنون بالغیب.... - یعنی این مغالطه است که بگوییم کسانی خداباورند که خداباورند . اتفاقا درستش آنست که جناب خدا وجودش را برای همه آشکار کند علی الخصوص برای گمراهترین افراد . اما گویا فعلا اینگونه است که جناب خدا بیشتر متمایل به افرادی است که تحصیلات و مطالعات انچنانی ای ندارند ( البته بلانسبت شما و دوستان دیگر ، سوئ تفاهم نشود) . ضمنا اینرا هم بارها گفته ام خدای استدلالی فایده ای ندارد .هیچ چیز جای تجربه را نمیگیرد . برهانی از براهین خدا نیست الا اینکه صد تا اشکال دارد ( اگر نگوییم باطل شده ) . خدای استدلالی و روکاغذی که نشد خدا . البته بنده تا حدی با آلستون همدلی دارم که برای تجربه درونی ارزشی هموزن تجربیات حسی قائل بود . بله اگر کسی سعادت چنین تجربه ای را پیدا کرد نوش جانش . ولی باز هم این اشکال رخ مینماید که چرا جناب خدا باید تبعیض قائل شود ، و چرا نباید این تجربه همگانی باشد ( علی الخصوص برای گنهکاران . بگذریم که احتمالا نودو نه درصد زندانیان جهان خداباورند ) .

ممنونم منوچهر عزیز. باور کن من هم شما و جناب حجت جانان را کاملآ فهمیده و درک میکنم، چرا که من هم ایمانم صددرصد نیست. من هم طوفان‌های بسیاری را از سر گذرانده و هم اکنون نیز می‌گذرانم. اما شاید باورت نشود من حتی کارکردهای روانشناختی خدا هم مد نظرم نیست و بیشتر در زندگی‌ام در حالت قبض بوده‌ام تا بسط. آرش نراقی مقاله‌ای دارد با عنوان شب تاریک روح که به بررسی نامه‌های به جا مانده از مادرترزا می‌پردازد. جالب است که مادر ترزا در جایی از نوشته‌هایش اشاره می‌کند که در طول زندگی‌اش کمتر اتقاق افتاده که حضور خداوند را حس کند و بیشتر دچار قبض‌های شدید روحی بوده است. میخواهم بگویم کسی که به دنبال حقیقت است لزومآ به آرامش نخواهد رسید. من به دنبال حقیقتم از آن رو که زندگی و حیات برایم یک پرسش بزرگ است و نمی‌توانم از کنار این پرسش به سادگی بگذرم و با خدایی هست یا نیست، صورت مسئله را پاک کنم. من تا این لحظه به نشانه‌هایی رسیده‌ام که گواه بر وجود اوست، قبول دارم که کفه‌ی رنج موجود انسانی بسیار بیشتر از کفه‌ی لذت‌ها و خوشی‌های اوست و نیک میدانم بعضی رنج‌ها هیچ‌گونه توجیهی در یک نظام خدا محور ندارد، اما این موارد نمی‌توانند دلیل خدشه‌ناپذیری بر عدم وجود آفریننده باشند. تمام فجایع از نظر ما با توجه به محدودیت‌ها و ظرفیت‌های انسانی‌مان می‌توانند آنچنان ابعادی از فاجعه در ذهن‌مان بسازند که بی‌خیال آفریننده شویم، اما از دید خداوند می‌تواند اینگونه نباشد و تمام این اتفاقات جزء لاینفک جهانی باشد که خلق کرده است، جهانی که در آن هیچ چیز پایدار نیست، نه لذت‌بخش‌ترین اعمال و نه زجرآورترین و دردناکترین‌شان و هیچ دردی نیست که آن را پایانی متصور نباشد. من یقین دارم در جایی خارج از فهم و دانش ما، آرامشی عمیق در انتظار زجر کشیدگان و قربانیان این حیات زمینی خواهد بود (اصلآ هم این ادعا را نمیتوانم اثبات کنم). در رابطه با خدایان زمینی و وضعیت اسفناک اجتماعی ما، کاملآ حق با شماست، اما منوچهر دانای عزیز، هیچ چیز، مطلقآ هیچ چیز نمی‌تواند خدا را نابود کند. ما میتوانیم با بی‌خردی، دین، مذهب و خودمان را نابود کنیم، اما خدا را هرگز، او بودی است نابود ناشدنی. راستی تا یادم نرفته سئوالی بپرسم و ممنون می‌شوم از پاسختان. اگر این جهان بر حسب تصادف به وجود آمده باشد باید بپذیریم که این هستی، نهایتی ندارد و در یک زمان و مکان بی‌نهایت هر اتفاقی ممکن است بیفتد، اما اگر خلق شده باشد باید در یک جایی وجود ماده و جرم به انتها برسد. حال اگر بیگ بنگ را شروع آفرینش و تولید جرم بدانیم و معتقد باشیم که بعد از انفجار بزرگ، جرم و ماده به وجود آمده و اجرام در فضا منتشر شده و همین‌طور در حال انبساط هستند، پس باید خلقتی روی داده باشد و نهایتی برای آن وجود داشته باشد. البته اطلاعات من در این حوزه بسیار اندک است، ممنون می‌شوم اگر در این مورد اطلاعاتی دارید با ما در میان بگذارید. به نظر شما و با توجه به شواهد، آیا این هستی بی‌نهایت است یا نهایتی دارد؟

تمام سخنان ،استدلال برای دفاع از اعتبار برهان علیت بود. ربطش اینست که بسیاری از متفکران پس از کانت به پیروی از او علیت را امری ذهنی میدانند و به این طریق برهان علیت را رد میکنند و من توضیح دادم که ذهنی و سوبژکتیو دانستن علیت هم شکاکیت مطلق و عدم امکان معرفت به عالم خارج از ذهن را بدنبال میآورد‌ . ( اگر کمی با دقت بیشتری از ابتدا میخواندید شاید متوجه میشدید). وحدت وجود را فقط و فقط با بهره گیری از علیت تبیین کردم و با مثال و توضیح فراوان هم آنرا شرح دادم . اما شما مطلب را نگرفتید . ببینید دوست عزیز من قصد تحقیر ندارم . چون بنظرم تحقیر دیگری آن هم در ملا عام کاری غیراخلاقی است هر چندصفات نسبت داده شده کاملا مطابق با واقع باشد . اما ناچارم از گفتن یک نکته. همین حکم شما "ذات ماده قدیم است" خود نشانه ی اوج فلسفه دانی شماست!!این یک اشتباه لفظی هم نبود چون در جواب هم باز به آن تاکید کردید!! هر کس بویی از فلسفه برده باشد به این حکم شما با این همه قاطعیت میخندد. یکبار دیگر میپرسم ذات ماده چیست؟!! چطور به ذات ماده پی بردید؟!!! چطور دانستید که قدیم و ازلی است؟!!!!!! چرا فیزیکدانان بزرگ که عمرشان را برای درک خواص ماده صرف میکنند به محضر شما فیلسوف کبیر نمیایند تا همانطور که ازلی بودن ماده را با یک نظر عقلانی!! مکشوف ساختید سایر صفات آنرا هم برایشان کشف کنید و این همه فیزیکدان بیچاره را از زحمت این همه محاسبات سنگین ریاضی و آزمایشات سخت و پرخرج نجات دهید و خلقی را از جهل و ظلمات برهانید؟ منظورم از این سوالها این نبود که از محضرتان کسب فیض کنم ! منظورم این بود که به شیوه سقراط شما را به تفکر وادارم بلکه بفهمید که حقیقت در کف شما نیست آنطور که پنداشته اید و دست از ارائه ی سخنان یاوه بجای حقیقت بردارید . اما ظاهرا امیدی نیست! تاکید میکنم این جمله گهربار شما " ذات ماده قدیم است" غلط نیست بلکه یاوه ی محض است. ببینید دوست عزیز فلسفه هم مانند ریاضیات و بلکه همه رشته های دیگر درکش هم نیاز به حداقلی از استعداد دارد و هم نیاز به مطالعه قبلی . هر اهل فنی که کامنتهای شما را ببیند تصدیق میکند که شما هیچکدام را ندارید هیچ اشکالی هم ندارد اما این همه هل من مبارز طلبیدن برای چیست؟ یادم میاید که در یکی از کامنتها خود شما گفته بودید که من مبارز میطلبم! شما عرضه تحقیق و معرفت را با رینگ بوکس اشتباه گرفته اید . ناظران منصف میتوانند قضاوت کنند که چه کسی شلوغ کاری میکند!! در هر حال گفتگو با شما و امثال شما هیچ نتیجه ای جز اتلاف وقت و هدر دادن انرژی و فکر ندارد. به دو دلیل اول رعایت نکردن آداب گفتگو و دوم که مهمتر است نداشتن تمرکز و توان ذهنی لازم برای درک سخنان طرف مقابل. مصداقش: من مثال تصویر ذهنی زدم . چندین بار گفتم که این مثال برای درک نحوه ی ارتباط هستی بخش و مخلوق است . اما شما هر بار گفتید انسانها که تصویر ذهنی نیستتد!!!! برادر من بزرگوار دارم میگویم مثال !! اگر شما به یک نفر بگویید شما مثل گل زیبا هستید و او در جواب شما بگوید نخیر چون من برگ و گلبرگ ندارم !! و در خاک نیستم و چشم و گوش دارم و گل چشم و گوش ندارد شما در جواب این استدلال عمیق !!فلسفی !! او چه میگویید؟ جز اینکه لبخندی میزنید و از سطح پایین آی کیو و در عین حال اعتماد به نفس بالایش حیرت میکنید؟ و جز اینکه از ادامه گفتگوی ساده با او هم ناامید میشوید؟ متاسفانه من هم همین حس را به شما پیدا کردم !! بنابراین دیگر تمایلی به ادامه این گفتگو ندارم . والسلام

نومن وفنومن کانتی چه ربطی به اثبات وجود خدا دارد ؟تیتر مقاله وگفتگوی ما راجع به امکان اثبات وجود خدا بود که اقا سعید مدعی بود خدا قابل اثبات است وانرا به طرف وحدت وجود سوق داد ولی از عهده اثبات برنیامد گمان میکنید با شلوغ کردن میتوان خود را محق جلوه داد؟ شما یکبار دیگر هم قبلا با من گفتگو کردید ووسط ان کم اوردید و مسایل را به حاشیه کشیدید این بار دوم است که راجع به اثبات وجود خدا وارد بحث میشوید و گفتگو را منحرف میکنید شما که کانت را وسط ماجرا اوردید ایا از کانت میتوانید تاییدی برای ادعایتان بیاورید ؟میتوان در مجال دیگری درباره نظریه های کانت صحبت نمود ولی الان ودراینجا بحث اثبات وجود خدا بود ایا دلیلی برای اثبات وجود خدا دارید ؟وحدت وجودتان را که نتوانستید اثبات که نه حتی تبیین نمایید

کجا کانت گفته که ذهن علت است نسبت به تصاویر ذهنی بعد انرا امده با علت ومعلول در جهان خارج مقایسه کند؟کانت قانون علیت در جهان خارج را هم زیر سوال میبرد نه انکه رابطه ذهن وتصویر را به مانند رابطه علت ومعلول در جهان خارج بداند گفته ها وادعاهای شما هیچ ربطی به کانت ندارد

بله درست گفتید کانت عینا چنین جمله ای را بیان نکرده که " فنومن معلول نومن است " اما منظور من هم این نبود منظور من اینست که با شرحی که کانت راجع به نومن و فنومن میدهد رابطه ی آنها دقیقا همان رابطه علی و معلولی است چون تمام شروط تعریف صادق است .معلول چیزی است که جز با وجود علت وجودش ممکن نباشد بگونه ای که اگر علت نباشد معلول هم نباشد . در ضمن هر جا که علت هست معلول هم هست اما وجود معلول عین وابستگی به علت است و وجود مستقلی نیست. نومن و فنومن کانت یا به عبارتی بود و نمود هم همینطور هستند . فنومن یا پدیدار یا نمود چیزی جز تجلی و ظهور یا معلول بود یا نومن یا شی فی نفسه نیست. اینها کاملا با هم مترادف اند . فنومن و نومن کانت دو چیز نیستند که مستقل از هم وجود داشته باشند و گاهی با هم تلاقی کنند یا رابطه اسرارآمیز بینشان حکم فرما باشد . البته کانت فیلسوف بسیار دشوار نویسی است و بدفهمی ها و بعضا تفاسیر ضدو نقیضی هم از متون او انجام شده . چه بسا که برداشت شما از نومن و فنومن کانتی دقیقا همان چیزی باشد که من در دو خط قبل بشدت رد کردم !!! (البته بعید میدانم ). اما توجه کنید که حتی در اینصورت هم مدعای بنده سر جای خودش هست. چون مدعای من مچ گیری و غلط پیدا کردن در نوشته های کانت نبوده بلکه این بوده که کاخ عظیم فلسفی کانت هم با انکار وجود رابط ی علیت در عالم خارج از ذهن نمیتواند خود را کاملا از درافتادن به ورطه ی شکاکیت مطلق برهاند و توجه دارید که باور اینکه پدیدارها مستقل از بودها وجود داشته باشند مترادف با شکاکیت مطلق است . در واقع مصادیقی که کانت برای علیت مد نظر دارد علت و معلول هایی است که ما هر دو را تجربه کرده ایم . مثلا کبریت را میکشیم و جرقه آتش زده میشود و چون بارها و بارها این را دیده ایم اینطور درک میکنیم که جرقه معلول کشیدن کبریت است . کانت علیت را جزء مقولات فاهمه میداند به زبان ساده یعنی اینکه ما ارتباط کشیدن کبریت و جرقه را در یک قالب پیشینی ذهنی تحت عنوان علیت میفهمیم و علیت در عالم خارج از ذهن جاری و ساری نیست. (از استدلالهایش اینجا در میگذریم چون مشخص است که این کامنتها جای آن را ندارد و کل فلسفه او هم یک نظام بهم پیوسته است) ‌. و کانون نقد او به برهان علیت هم همین است. اما در مورد ربط بین نومن و فنومن هرگز نمیتوان چنین ادعایی کرد چون ما اصلا به نومن دسترسی نداریم و اصلا آنرا تجربه نکرده ایم که این تجربه بتواند وارد ذهن ما بشود و بعد ما بر اساس آن مقوله یا قالب ذهنی حکم به این بدهیم که پدیدار ذهنی ما معلول (یا اثر)شیء فی نفسه است . البته من نگفتم علیت باعث شکاکیت میشود بلکه گفتم انکار علیت موجب شکاکیت مطلق میشود . ( فکر میکنم اشتباه تایپی داشته اید) . ایده الیسم مطلق هگلی با ایده الیسم مطلق بارکلی فقط تشابه لفظی دارد و من برای اینکه این خطا رخ ندهد تعمدا از لفظ شکاکیت مطلق استفاده کردم . بله مدعای من این بوده که در نظر گرفتن علیت به عنوان مقوله ی فاهمه و یک ساختار طبیعی ذهنی اشکال شکاکیت را به دنبال دارد و نتوانسته مشکلات و عوارض فلسفه هیوم را تماما حل کند . دلایلش را هم به تفصیل عرض کردم . اگر فکر میکنید غلط است مشتاقم دلایلتان را هم بدانم . کانت هم بخدا اعتقاد و ایمان عمیق دارد و هم به آخرت . محافظه کاری او در شرح و بسط فلسفه سیاسی و فلسفه حقوقش را شاید بتوانیم ناشی از شرایط استبدادی آن روز جامعه آلمان بدانیم اما ایمانش به خدا و آخرت را هرگز . چرا که در همان شرایط هم رساله ای در نقد حجیت کتاب مقدس نوشته بود و اصلا کل فلسفه او حاصلش جمع کردن بساط الهیات و تتبعات معرفتی کلیساست . کانت متعلق به قرن هیجدهم است یعنی زمانی که قدرت و نفوذ سیاسی و قضایی کلیسا بطور کامل از بین رفته بود و حکومتها همه سکولار بودند . ربط دادن فیزیک کوانتوم به ایده آلیسم آلمانی هم برای من بسیار جدید و عجیب بود. بویژه تغییر مقولات استعلایی در اثر تاریخ و شرایط فرهنگی زمانه که در فلسفه هگل جایگاه مهمی دارد . البته ما فلسفه فیزیک کوانتوم هم داریم اما تا حدی که من اطلاع دارم فیلسوفانی که در زمینه فلسفه علم و فلسفه فیزیک کوانتوم کار کرده و میکنند ( از جمله پوپر) و کلا فیلسوفانی که به دستاوردهای علم بویژه فیزیک توجه ویژه نشان میدهند همه تجربه گرا هستند و کمترین قرابتی با فلسفه هگل و کلا با ایده آلیسم آلمانی ندارند و بعضا حتی هگل را بواسطه آنچه که یاوه سرایی و ارائه توهمات بجای حقیقت میخوانند بشدت تحقیر و تمسخر میکنند . گمان نمیکنم مدعیات متافیزیکی و عجیب هگل به هیچ لطایف الحیلی از دستاوردهای علم فیزیک ( کوانتوم نسبیت و .‌..) قابل استنتاج باشد . اما با اثبات ( یا تایید) نظریه نسبیت و همچنین کشف و گسترش هندسه نااقلیدسی بعضی نظرات کانت در مورد مکان ( و با کمی احتیاط زمان ) ابطال شده است .

فکر نمیکنم کسی به اندازه‌ی آنتونی فلو درباره‌ی دلایل انکار خداوند قلم‌فرسایی کرده باشد؛ اما این اندیشمند و منکر خدا همین اواخر اعتراف کرد که متوجه شده است نیرویی وجود دارد که گاه حتی معادلات علمی را به هم می‌زند و شروع کرد به نقد نظریات خودش. هر چند من حقیقتآ نه کاری به ایشان دارم و نه کاری به کانت و نه کاری به هیچ فیلسوف دیگری. من خودم باید جستجو کنم، من خودم باید شهامت دل زدن به دریای هستی را در خود بپرورم. من در خانواده‌ای به دنیا آمدم که هیچ نشانی از دین و مذهب در  آن نبود؛ اما از همان دوران نوجوانی، وجود، برایم معمایی بود که جوابش فقط و فقط یک نیروی مرموز و به شدت اسرارآمیز بود، فراسوی زمان و مکان. بارها و بارها دستان او را در زندگی‌ام دیدم و فهمیدم تا کسی نگردد آشنا زین پرده رمزی نشنود. اینجا هم نیامدم که او را اثبات کنم؛ اصلآ قرار بر این نبوده که اینجا کسی او را برای کس دیگری اثبات کند، اینجا هر کسی به قدر همت، تمایل و تمنای خودش او را خواهد دید و با تمام وجود حس خواهد کرد. یقین دارم که اگر او نباشد و یا مرده باشد، این هستی آنقدر ادامه نخواهد یافت که ما فرصت کنیم این کلمات را بر صفحه‌ی مانیتور تایپ کنیم.

مسئله completely other بودن خدا چهار تا اشکال ایجاد میکنه : یکی اینکه مرز این completely other بودن کجاست ؟ شاید وجود خدا هم ، وجود به معنای متعارف نیست . شاید چیزی است مثل ارزشهای اخلاقی ، که هم هستند ( به یک معنا ) وهم نیستند ( به یک معنا) . دوم اینکه کسی که میگوید خداcompletely otherاست از کجا اینو فهمیده ؟ سوم اینکه لازمهcompletely other بودن خدا نفی ادیانه . چون این ادیانند که میگویند خدا رحیم و علیم و منتقم و مکار و کذا و کذاس . چهارم اینکه روی دیگر ادعایcompletely other بودن خدا یعنی تسلیم کانت شدن . یعنی ما ابدا حق ورود به متافیزیک ( سلبا و ایجابا ) را نداریم . اگر عقل ما دچار نقصان ذاتی باشد ، علی القاعده لاادریگری نتیجه تبعی و طبیعی ان برای همگان خواهد بود .

ببینید سعید گرامی ! سخنان شما در واقع تایید حرفهای من بود . من سعی میکنم حرفهای قبلی ام را کمی مشروحتر عرض کنم . 1- گیر کردن خداباوران بین خدای وحدت وجودی و خدای کثرت وجودی : اگر ما خدا را متباین با ماسوای خودش ( هستی ) بدانیم هزار و یک مشکل خواهیم داشت . مثلا : - اگر فعل خلقت حکیمانه و پسندیده است ، نباید زمانی باشد که فعل خلقت نبوده باشد . این قاعده ( قاعده لطف ) مستلزم اینه که خدا و هستی هماره با هم بوده باشند . در کتابهای تاریخ فلسفه اسلام ، بسیار میبینید که شمار زیادی از خود فلاسفه مسلمان عالم را قدیم میدانستند . - خلقت مستلزم نفی خداست . چرا ؟ زیرا یعنی جناب خدا یه نیازی داشته اند که اقدام به خلقت کرده اند . اساسا تغییر لوازمی دارد که هر کدام از ان لوازم ، نفی خدا را در پی دارد . تغییر حاکی است از متجزی بودن و موجود متجزی به اجزائش نیازمند است و این یعنی نفی خدا ( نفی موجود بی نیاز ) . تغییر یعنی وجود یک امکان خارجی ( غیری ) ، و باز هم جهت غیری ( غیر از وضع سابق ) یعنی نفی انحصار وجوب وجود برای خدا . اصلا برای خدا غیری وجود ندارد ( علی الفرض ) که بخواهد تغییر کند . و از این داستانها بسیار است ...... - اگر کسی مدعی شود هدف خلقت کمال است و تکامل و از این قبیل ، ادعایی لغو کرده است . مگر نه آنست که خدا ته کمال است . پس دیگر سخن گفتن از کمال مضحک و بیمعنی است . - ربط مجرد و مادی هم معضل مهیبی است که مطلقا پاسخی ندارد . - و صدها مشکل دیگر که در حوصله یک کامنت نیست . اینها مشکلات خدای غیر وحدت وجودی است . خدای متباین با هستی . 2- مشکلات خدای وحدت وجودی : خدای مباین با هستی مشکلاتی داشت که کم کم فلاسفه را سوق داد به خدای وحدت وجودی . پیشفرض فلسفی وحدت وجود " اصالت وجود " است . اصالت وجود معنایی ندارد مگر نفی ماهیات . اصالت وجود معنایی ندارد مگر نفی کثرات . ماهیات در نظریه اصالت وجود ، ذهنی و بی اعتبارند . یعنی درخت و زمین و آسمان اصالت ندارند . آنچه اصالت دارد وجود است ، که البته واحد است . نتیجه نهایی آنان این بود که وحده لااله الاهو / که یکی هست و هیچ نیست جز او . وحدت وجود نمیتوانست در کنار خدا شانی برای وجودات دیگر قائل شود . وحدت وجود نمیتوانست محدودیتی برای خدا ( از هر جهت ) قائل شود . جایی نیست و چیزی نیست که خدا نباشد . - خب مشکلات خدای وحدت وجودی هم کمتر از خدای قبلی نیست ، ولی تفصیل نمیدهم . فقط مایلم به شما بگویم که ادعای شهود و اشراق و این داستانها ، در یک بحث متعارف ( وابسته به شعور متعارف ) جایی ندارد . شهود هر کسی برای خودش ، شاید یقین آور باشد ، ولی برای دیگری نه . مثلا شهود من اینست که این دنیا آنقدر مسخره و بیخود است که داد میزند خدایی در کار نیست ( که البته ایکاش بود . من خداناباور خدادوست هستم ) . 3- ملاصدرا و علیت : فلسفه ملاصدرا یک فلسفه کاملا پرتناقض و ناسازوار است . صدر و ذیلش نافی هم هستند . ادعای بنده اینست که خروجی منطقی و لب سخنان دوپهلوی ملاصدرا نفی علیت است . اصالت وجود یعنی وحدت وجود و وحدت وجود یعنی " نفی غیریت علت و معلول " . هم خلقت و هم علیت در فلسفه ملاصدرا از معنا تهی گشته اند . خلقت یعنی ظهور و تجلی . خلقت یعنی مثلا ترشحات اتشفشان الهی ، که چیزی غیر از او نیست . علیت یعنی طوری از اطوار الهی . جناب حسن زاده املی هم که یک صدرایی غلیظ است چنین میگوید : .... و چون بدقت بنگری آن چه در دار وجود است وجوب است و بحث در امکان ( ممکن و واجب ) برای سرگرمی است . ( ممدالهمم ص 107 ) . در فلسفه صدرایی و وحدت وجودی ممکن و واجب و علت و معلول و غیره بیمعنا هستند .

این را هم اضافه کنم که علت این همه ارجاع به مثال تصویر ذهنی اینست که تنها حالتی که ما شاهد هستی بخشی هستیم همینجاست . در سایر رویدادها به دلیل قانون پایستگی ماده و انرژی چیزی بوجود نمیاید و چیزی هم از بین نمیرود . بلکه فقط از صورتی به صورت دیگر تبدیل میشود وگرنه کاملا بدیهی است که هرگز با مثال هیچ چیز اثبات نمیشود . این مثال تنها مثال برای درک رابطه ی بین هستی بخش و مخلوق است . البته که مثال همیشه برای تقریب به ذهن گفته میشود.

والا جناب حجت جانان اینطوری که شما با قاطعیت در مورد ذات ماده حکم میکنید فیزیکدانان در مورد پدیده های مادی حکم نمیکنند!! باور کنید خود اینشتین در مورد نظریه نسبیت خاص و عام و خود بوهر و شرودینگر در مورد نظریه کوانتوم چنین قاطعیت و جزمیتی نداشتند. من این حجم از قاطعیت در صدور احکام بلادلیل و بعضا مهمل را فقط در تبلیغات توده ای ها آنگاه که میخواستند حرفهای به اصطلاح فلسفی بزنند دیده ام . ذات ماده یعنی چه؟ شما چگونه به ذات ماده دسترسی پیدا کردید؟ بعد از دسترسی چگونه فهمیدید که ذات ماده قدیم است؟ چگونه آنرا اثبات میکنید؟ از کسی که براهین اثبات خدا را قانع کننده نمیداند انتظار میرود که بسیار شکاک تر از این حرفها باشد. فلسفه یعنی شک در مشهورات اما شما ظاهرا در احکامی که هیچ دلیلی برایشان وجود ندارد و حتی معنای محصلی هم ندارد لحظه ای شک نمیکنید! یکبار دیگر مثال قبلی را تکرار میکنم تصویر پشگل گوسفندی را در ذهن خود تصور کنید ذهن شما علت این تصویر است. سنخیت علت و معلول اگر به معنا باشد که ذهن شما همجنس تصویر ذهنیست روشن است که باطل است و همین مثال نقض برای رد آن کافیست. اما سنخیت به این معنا که تصویر ذهنی پشگل گوسفند اثر و تجلی و ظهور اراده ی شماست کاملا صحیح است. بهمین ترتیب هستی بخش ماده خودش مادی نیست بلکه ماده و انرژی و همه چیز تجلی اراده ی هستی بخش است . ماده در مقابل هستی بخش خود هیچ و پوچ است و هستی آن همرتبه با هستی خالقش نیست دقیقا همانطور که هستی تصویر ذهنی هم مرتبه با هستی ذهن نیست و غالبا تصاویر خیالی مترادف با هیچ و پوچ دانسته میشود. علیت یا وجود ندارد یا متافیزیکی و عقلانیست . علیت تجربی نیست‌ . این یکی از عمیق ترین و مهمترین دستاوردهای هیوم بوده. هیوم فیلسوف بسیار بزرگ و عمیقی است . پیامبر ملحدان هم هست . هیچ متفکری به اندازه ی هیوم برای حمله به باورهای دینی وقت و انرژی نگذاشته. البته که اگر به همین سادگی و بطور جزمی حکم میکرد که علیت فقط در دنیای مادیست دیگر فیلسوف بزرگی نبود و بعید بود بتواند بر متفکران دیگر تاثیر بگذارد و نامی از او در تاریخ فلسفه باقی بماند! وقتی کسی اصلا در وجود خداوند شک دارد صحبت از عدل الهی بی معناست هدف از خلقت چیست؟ من نمیدانم و هیچ کس نمیداند . هیچ کس هم نمیتواند برای خدا تعیین تکلیف کند . اینقدری میدانم و گفته اند و میدانند که هدف خدا رحمت خدا و عدل خدا از بیخ و بن متفاوت با هدف انسان عواطف انسان و عدالت انسان است . به قول فرنگی ها او به کلی دیگر است .Completly Other

اینکه علت ومعلول بصورت استقرایی ان در جهان ماده جریان دارد بلی دارد درجهان ماده جریان دارد ممکن است معلولی بدلیل علتی پدید امده باشد بارها هم این اتفاق افتاده باشد ولی دلیلی نمیشود که اگر صدبار ان اتفاق افتاد صدو یکمین بار هم به همان صورت اتفاق بیافتد ممکن است در شرایط دیگر معلول دیگری ویا علت دیگری سبب حادثه شود ویا علل وعوامل گوناگون سبب یک حادثه باشند همه ی اینها همان استقرایی بودن علت ومعلول را در جهان ماده میرساند که برای اثبات کفایت نمیکند از این که بگذریم همین عاملی که بصورت استقرایی در جهان ماده جریان دارد شرایطی را طلب میکند که بدون ان حتی درجهان ماده نیز اتفاق نمیافتد وان اینکه از هر علتی هر معلولی حتی در همین جهان ماده صادر نمیشود از درخت سیب هندوانه در نمیاید باید سنخیتی بین علت ومعلول باشد تا ازان بتواند صادر شود وچون جهان ماده با خدا هیچ سنخیتی ندارد نمیتواند ازان صادر شود اینجا را لطفا دقت کنید وقتیکه مثال ذهن وتصویر زده میشود باید مثالتان با انچه در باره ان صحبت میکنید همخوانی داشته باشد نمیشود کسی مثال ذهن وتصویر را بیاورد بعد بگوید منظور این نیست جهان هستی تصویر ذهن خداست !!!! عملا همین گفته را میگوید بعد انرا انکار میکند یک ارتباطی باید بین مثال ومصداق وجود داشته باشد تصویر مصلوب الاختیار است هیچ اراده ای از خود ندارد وانچه ذهن انرا متصور شود به همان صورت درمیاید ولی دین انسان را دارای اختیار میداند برایش جزا وپاداش درنظر گرفته اینها باهم همخوانی ندارد یعنی چه که جمع بین علیت واختیار مشکل است ؟؟؟!!!الهیات اسلامی یک پازل است که همه ی اجزایش باید همخوانی داشته باشد نمیتوانید جایی مسئله ای طرح کنید که جای دیگر رابلنگاند وقتیکه تصویر اراده ای از خود ندارد یعنی هیچ ندارد شخصیت ندارد وجود ندارد توان تصمیم گیری وعمل ندارد واما به عکس وقتیکه به وجود اراده اعطا میشود یعنی توان تصمیم گیری وعمل دارد شخصیت دارد وجود دارد ایندو هرگز باهم قابل جمع نیست از قران نمیتوانید مصادر به مطلوب کنید قران اگر گفته مارمیت واذرمیت ولکن الله رمی تو تیر نیانداختی بلکه خدا انداخت در همان قضیه وداستان خاص است نه اینکه در تمام عمرت هرکاری کردی تو نکردی خدا کرد نه اینکه اگر دزدی کردی تو نکردی خدا کرد چنین تفسیری سرپا غلط است قران اگر انرا گفته جای دیگری هم گفته ما سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمیدهیم مگر انکه خود ان قوم سرنوشت خود را تغییر دهند بحث اختیار با علیت ودیگر مباحث مانند معاد وعدل خداوندی و... گره خورده واینها یک منظومه است که باید باهم ودر کنار هم جواب دهد وحدت وجود تخیل عامیانه وفاقد استدلال از هستی است که کار امثال ابن عربی را بدانجا کشاند که هیتلر و یزید را هم تبرئه کرد وگفت انها هم نقش خود را در هستی ایفا کرده اند وحدت وجود ادعایی بی پایه است که با عدالت خداوندی هم همخوانی ندارد

منظور این نیست که انسانها تصویر ذهنی خداوند هستند!! منظور شکل رابطه است بله هیچ انسانی جسم و روحش مستقل از هستی بخش نیست . همه چیز تجلی اراده ی هستی بخش متعالی است از جمله وجود انسانها . پس اعمال انسانها چه خوب و چه بد هرگز مستقل از اراده ی هستی بخش نیست. در همه جای قرآن بارها به این موضوع اشاره شده . قل کل من عندالله یهدی من یشا و یضل من یشا و بسیاری آیات دیگر. جزا و پاداش اخروی تکوینی است مثل جزا و پاداش دنیوی نیست . همان خدایی که میگوید ما باران را فرومیفرستیم همان خدا میگوید ما پاداش میدهیم و مجازات میکنیم . البته که ما میدانیم که بارش باران حاصل تاثیر ابر و باد است . اما وقتی درک کنیم که ابر و باد هم تجلی اراده خداست و او دم به دم به آنها و به همه چیز هستی میدهد این آیات معنای معقول و عمیق و دلپذیر و خردپسندی می یابد . بهمین ترتیب همان قرآن میگوید ومارمیت اذ رمیت ولکن الله رمی . البته که درک چگونگی جمع اختیار و علیت مشکل است و ربطی به این مثال و هیچ مثال دیگری ندارد . مسئله چگونگی جمع بین اختیار و علیت دیرزمانی ذهن بسیاری از فلاسفه را بخود مشغول داشته و نهایتا هیچ کس راه حل مقبولی برای آن ارائه نداده مگر نفی و انکار یکی آن دو . هم تاملات عقلانی و هم نصوص دینی ما را به این نتیجه میرسانند که ما آنقدرها هم که در ابتدای امر به نظر میرسد آزاد و مختار نیستیم . کانت که بزرگترین و تاثیرگذارترین فلاسفه است معتقد است اختیار به همراه آگاهی جزو رازهای هستیست و بحث عقلانی در مورد آن هرگز حقیقت آن را آشکار نمیکند . مسئله اختیار آنقدرها که به نظر عوام میرسد واضح و بدیهی نیست که بشود ان را پایه ی رد یا قبول همه چیز قرار داد.

تاثیر موجودات مادی در یکدیگر هم بدلیل علیت است ولی طبق قوانین پایستگی ماده و انرژی نه بوجود میاید و نه از بین میرود. فقط از صورتی به صورتی دیگر تبدیل میشود صورت کاملتر آن هم قانون بقای مجموع ماده و انرژی است . اما ماده اثر دارد و رابطه بین ماده و اثر آن همان رابطه علی و معلولی است . یعنی مثلا بار الکتریکی اثر پروتون یا الکترون است و نیرو معلول آن و تغییر سرعت هم معلول نیرو و تمام کنشها و واکنشها در اثر همین روابط علی و معلولی رخ میدهد. اضافه بر آن اراده ی آدمیان و جانداران هم هست . یعنی حرکت دست من معلول اراده ی من است و قس علی هذا. ملاصدرا هرگز علیت را نفی نکرده بر عکس تاکید میکند که معلول وجود مستقلی از علت ندارد و هیچ نیست مگر تجلی علت و ظهور و بروز علت . مثال ذهن و تصویر گل را بیاد بیاورید بین اراده ذهن برای ایجاد تصویر و خود تصویر هیچ فاصله ای نیست یعنی تصویر ذهنی در واقع تجلی و ظهور و بروز اراده ی ذهن است. ملاصدرا با استفاده از علیت همین ویژگی را بصورت فلسفی برای رابطه بین خالق و مخلوقات اثبات میکند. عارفان پیش از او مولوی و غزالی و ابن عربی و .... هم همین معنا را گفته اند اما نه با استدلال فلسفی بلکه مدعی اند که با شهود عرفانی این معنای عظیم را درک کرده اند که سراسر وجود هیچ نیست جز تجلی وجود حقیقی که همان ذات اقدس پروردگار است. در اصل علیت مطلقا هیچ استثنایی وجود ندارد. علیت نمیگوید که هر موجودی نیازمند علت است بلکه میگوید که هر آنچه هم بودنش ممکن باشد و هم نبودنش نیازمند علت است. هر موجود محدودی چه محدود در زمان چه مکان و هر محدودیت دیگری نبودنش ممکن است. اما خداوند هستی مطلق و نامحدود است . و اصلا نبودنش ناممکن است . فلذا نیازمند علت نیست. وحدت وجود دقیقا یعنی همین. وجود حقیقی فقط یکیست چون مطلق و نامحدود است و اصلا جایی برای غیر باقی نمیگذارد. هر چه غیر از اوست فقط تجلی اراده ی اوست . باز هم به مثال ذهن توجه کنید. در ذهن جز ذهن نیست . ذهن من یکیست چون بسیط و غیرقابل تقسیم است و نمیتواند دو تا یا چند تا شود . تصاویر ذهنی فقط تجلیات ذهن هستند و وجود مستقلی نیستند ثنویت هستی شناختی در مثال ذهن وجود ندارد و بهمین ترتیب در عالم خارج. مسئله شر بسیار نقد تیز و برنده و سنگینی است و اتفاقا با تلقی وحدت وجودی از عالم نه تنها حل نمیشود بلکه سنگین تر هم میشود . حتی فرشتگان مقرب الهی هم پاسخش را نمیدانستند و از خدا پاسخی دریافت نکردند. اعتراض فرشتگان به آفرینش انسان و دنیای خاکی که در قرآن آمده صورتی و بیانی از همین مساله شر است . جوابی که عرفای وحدت وجودی بصورت سربسته داده اند اینست که اولا ما قسمتی از حقیقت را میبینیم نه تمام آن را. مثل فیلمهای ملودرام که لحظات غم انگیز دارد اما نهایتا با خوبی تمام میشود . سرنوشت همه انسانها هم نهایتا به خیر و خوبی در این جهان و آن جهان ختم میشود . و دوم اینکه کار خداوند را نباید از کار انسان قیاس گرفت . خداوند انسان نیست عواطف انسانی ندارد و مهربانی و رحمت او از اساس متفاوت است.