شعله‌ی زندگی [پراگماتیست در مواجهه با مرگ به چه روی می آورد؟]

در مقاله ای  با عنوان «پراگماتیسم و رومانتیسیم» تلاش کردم تا استدلال شِلی در «دفاعیه بر شعر» را تصریح کنم. [در آن مقاله] این چنین نوشتم که در قلب رمانتیسیم این ادعا نهفته است که عقل می تواند تنها راه هایی را پیش گیرد که پیشتر تخیّل آنها را در نوردیده است. بدون واژه ها، تعقلی [وجود نخواهد داشت]. بدون تخیّل، واژه های جدیدی [ وجود نخواهد داشت]. بدون این چنین واژه هایی، هیچ پیشرفت اخلاقی و فکری [ وجود نخواهد داشت.]

من آن مقاله را با مقایسه ی توانایی شاعر در فراهم ساختن زبانی غنی تر برای ما [انسان ها] و تلاش فیلسوف برای فراچنگ آوردن دسترسی ای  غیر-زبانشناختی به آنچه که واقعاً واقعی است به پایان رساندم. رویای چنین دست یابی ای نزد افلاطون خود یک دستاورد سترگ ادبی بود. ما اکنون بیش از افلاطون قادریم تا متناهی بودن خود را بپذیریم—بپذیریم که هیچ گاه با چیزی بزرگ تر و فراتر از خود در تماس نخواهیم بود. در عوض، ما امید داریم که، با گذر قرن ها، حیات انسانی اینجا روی زمین غنی تر خواهد شد زیرا که زبانی که نوادگان دور ما [در آینده] به کار خواهند برد منابع بیشتری خواهد داشت. واژگان ما در مقابل [واژگان] آنها همچون واژگان نیاکان بدوی ما در برابر واژگان [کنونی] ما خواهند بود.

در آن مقاله، همچون نوشته های پیش تر، واژه ی «شعر» را در معنای وسیعی به کار برده ام. من عبارت « شاعر پرمایه» (strong poet) هَرولد بلوم را به گونه ای بسط دادم که نثر نویسانی که بازی ها ی زبانی جدید ی برای ما ابداع کرده بودند را نیز در بر می گرفت—کسانی همچون افلاطون، نیوتون، مارکس، داروین، فروید و همین طور نظم پردازانی همچون میلتون و بلِیک. این بازی ها ممکن است شامل معادلات ریاضی، یا استدلال های استقرایی، و یا روایت ها ی دراماتیک، یا (در مورد نظم پردازان) ابداعات عروضی باشند. اما [در هر حال] تمایز میان نثر و نظم به اهداف فلسفی من ربطی نداشت.

به فاصله ی کمی پس از پایان نگارش «پراگماتیسم و رمانتیسیم»، [پزشکان] سرطان لوزالمعده ی غیر قابل جراحی را در من تشخیص دادند. چند ماه پس از شنیدن [این] خبر بد، همراه با پسر بزرگم و یکی ازعموزاده هایم که به دیدار من آمده بود در حال صرف قهوه بودم.  عموزاده ی من (که خود کشیشِ[فرقه ی] بابتیست بود) پرسید که آیا افکارم متوجه موضوعات دینی شده است و من گفتم نه. پسرم پرسید «خوب، فلسفه چطور؟» من پاسخ دادم «نه»، نه فلسفه ای که نوشته بودم و نه فلسفه ای که خوانده بودم به نظر نمی رسید که هیچ مدخلیتی در شرایط من داشته باشد. [البته] هیچ منازعه ای با اپیکور بر سر این استدلال که هراس از مرگ غیر عقلانیست، و یا با این گفته ی هایدگر که هستی-خداشناسی ریشه در تلاش [ما] برای اجتناب از میرایی  دارد نداشتم.  اما نه آتاراکسیا (رهایی از پریشانی ها) و نه هستی و زمان (هستی به سوی مرگ)، هیچ کدام به نظر نمی رسید که درخورِ [شرایط من] باشد.

پسرم با اصرار پرسید «[یعنی] هیچ چیزی نخوانده ایی که [الان] به دردت بخورد؟» گفتم «بله» و بی اختیار واژه ی «شعر» از دهانم خارج شد. پسرم پرسید« کدام شعر ها؟» من [ در پاسخ] دو شعر کلیشه را که به تازگی از اعماق حافظه ام بیرون کشیده بودم، اشعاری که به طرزی عجیب موجب شادمانی من شده بودند، نقل کردم: ابیاتی از شعر «باغ پروسِرپین» اِسوینبورن که بسیار نقل شده بودند:

با شکر گزاری هایی کوتاه سپاس می گوییم

هر آنچه که خدایان باشند

که هیچ زندگی ای تا به ابد نمی زیَد؛

که مردگان بر نمی خیزند هیچ گاه؛

که حتی خسته ترین رودخانه هم

در جایی ایمن به دریا فرو می خزد.

و همینطور، شعر «در تولد هفتاد و پنج سالگی اش» از لَندور:

 طبیعت را دوست داشتم، و پس از طبیعت، هنر را؛

من هر دو دست را در برابر شعله ی زندگی گرم کردم،

[شعله] رو به خاموشی است، و من مهیای رفتن.    

من در آن پیچ و خم ها ی آهسته و آن سوسوی زغال ها ی نیم سوز تسلّی یافتم. شک دارم که  این چنین تأثیری می توانست با [خواندن] نثر ایجاد شود. نه تنها صور خیال، بلکه قافیه و ضرباهنگ نیز برای خلق این تأثیر نیاز بود. در خلال چنین ابیاتی، هر سه عامل هم پیمان می شوند تا حدی از ایجاز و تأثیر را، که تنها از نظم ساخته است، بیافرینند. در مقایسه با هجمه های منظمِ برساخته ی نظم پردازان، حتی بهترین نثر نیز پراکنده و شلخته است.

اگر چه قطعات گوناگونی از شعر در لحظات خاصی از زندگی برایم بسیار معنادار بوده اند، من خودم هیچ وقت نتوانستم شعری بنویسم (البته به جز غزلواره هایی که در جلسات خسته کننده ی دانشکده می نوشتم—که بیشتر نوعی  خط خطی کردن بود). من همچنین آثار شعرای معاصر را نیز دنبال نمی کنم. هر گاه شعری بخوانم، غالبا [قطعاتی] از اشعار مورد علاقه ی دوران نوجوانی ام انتخاب می کنم.   فکر می کنم که رابطه ی تردیدآمیز و دوسوگرایانه ی من با شعر، در این معنای باریک تر کلمه، نتیجه ی پیچیدگی های اُدیپیِ حاصل از داشتن پدری شاعر باشد. (ببینید James Rorty, Children of the Sun (Macmillan, 1926).)

به هر روی، اکنون آرزو می کنم که کاش زمان بیشتری از عمرم را با شعر می گذراندم، نه بدین دلیل که می ترسم چیزی از حقیقتی از دست داده باشم که در قالب نثر بیان ناشدنی است. چنین حقایق [بیان ناپذیری] وجود ندارند؛ هیچ چیزی در مورد مرگ نیست که اسوینبورن و لندور بدانند ولی اپیکور و هایدگر عاجز از درکشان باشند. این [ آرزوی من] بیشتر بدین دلیل است که اگر می توانستم  اشعار کلیشه ی بیشتری را بلغور کنم، زندگی سرشار تری می داشتم—همانطور که زندگی سرشارتری می داشتم اگر دوستان صمیمی بیشتری می یافتم. فرهنگ هایی با واژگان غنی تر، در مقایسه با فرهنگ هایی با واژگان کم تر، به طرزی سرشارتر انسان اند—هر چه دور تر از حیوانات. زنان و مردان منفرد آنگاه که حافظه ی شان سرشار از قطعات شعر است، به طرزی سرشارتر از زندگی انسانی بهره دارند.

.

.

The Fire of Life

.

.

شعله‌ی زندگی [پراگماتیست در مواجهه با مرگ به چه روی می آورد؟]

نویسنده: ریچارد رورتی

ترجمه: بعثت علمی

.

.