چرا این کتاب؟
- برای آشنایی با مفهوم «اهلیت» و نسبت آن با سرزمین و فرهنگ.
- برای فهم اینکه جغرافیا و تاریخ چگونه بر شکلگیری هویت ایرانی اثر میگذارند.
- برای شناخت تعریف نویسندگان از فرهنگ و تفاوت آن با برداشتهای رایج.
- برای بررسی نسبت فناوری مدرن با گسست انسان از محیط و سرزمین خود.
- برای آشنایی با مفهوم «طبع فرهنگی» و تفاوت جوامع بر پایه تجربه تاریخیشان.
معرفی کتاب
«ایران کجاست، ایرانی کیست» دفتر نخست از مجموعهای است که به پرسش از ایران و ایرانی بودن میپردازد. سیدمحمد بهشتی، الناز نجار نجفی و بهنام ابوترابیان در این دفتر، مسئله را از منظر فرهنگی دنبال میکنند و از این پرسش آغاز میکنند که چگونه مردمان یک سرزمین در طول زمان با محیط خود «اهلیت» پیدا میکنند و چرا این پیوند در روزگار معاصر تضعیف شده است.
مفهوم محوری کتاب «اهلیت» است. در این نگاه، اهل یک سرزمین بودن صرفاً به تابعیت سیاسی یا سکونت در یک محدوده جغرافیایی فروکاسته نمیشود. اهلیت حاصل همنشینی طولانی جامعه با محیط، شکلگیری نوعی دانایی تاریخی و پدید آمدن شیوهای خاص از زیستن و مواجهه با جهان است. از همین رو، نویسندگان میان سرزمینهایی با سابقه طولانی حیات اجتماعی و جوامعی که عمدتاً در سایه فناوری مدرن شکل گرفتهاند، تفاوت میگذارند.
کتاب در هفت گفتار تنظیم شده و مسیر آن از ضرورت دوباره اهل سرزمین شدن آغاز میشود و به بحث درباره اهلیت در عصر فناوری، منظر فرهنگی، تعریف و بازتعریف فرهنگ و سرانجام مفهوم طبع فرهنگی میرسد. در این چارچوب، ایران نه فقط یک واحد سیاسی، بلکه جغرافیایی تاریخی و فرهنگی در نظر گرفته میشود که زیستن طولانی در آن نوعی دانایی و شخصیت جمعی ویژه پدید آورده است.
این اثر را میتوان در امتداد دغدغههای سیدمحمد بهشتی درباره نسبت انسان ایرانی با میراث، جغرافیا، شهر، فرهنگ و تاریخ ایران خواند. توجه او به «اهلیت» تلاشی است برای توضیح هویت ایرانی از دل تجربه زیسته و رابطه تاریخی با سرزمین، نه صرفاً از طریق تعریفهای انتزاعی یا سیاسی هویت.