چرا این کتاب؟
- نشان می‌دهد قدرت در قرن بیست‌ویکم چگونه از ارتش‌ها به شبکه‌های مالی، فناورانه و تجاری منتقل شده است.
- روایتی از درون واشنگتن است، از نویسنده‌ای که خود در طراحی سیاست‌های تحریمی آمریکا نقش داشته است.
- سه مطالعه موردی ایران، روسیه و چین را بر پایه یک منطق واحد کنار هم می‌گذارد.
- هزینه‌ها و پیامدهای بلندمدت جنگ اقتصادی را هم می‌سنجد، از جمله تلاش رقبا برای دور زدن گلوگاه‌ها.
- به فهم جایگاه ایران و تنگه هرمز در معادلات قدرت جهانی کمک می‌کند.
معرفی کتاب
ایده مرکزی «گلوگاه» این است که قدرت یک کشور در قرن بیست‌ویکم بیش از اندازه ارتش یا اقتصادش، به جایگاه آن در شبکه اقتصاد جهانی بستگی دارد. عنوان کتاب از تنگه‌های راهبردی مانند هرمز، سوئز و بسفر وام گرفته شده، نقاطی که بخش بزرگی از تجارت جهانی ناگزیر از آنها می‌گذرد. فیشمن همین منطق را به اقتصاد مدرن تعمیم می‌دهد و گلوگاه‌هایی نامرئی‌تر را نشان می‌دهد: دلار و نظام مالی بین‌المللی، شبکه بانک‌ها و پرداخت‌ها، بازارهای سرمایه، زنجیره تولید تراشه‌های پیشرفته، مواد معدنی حیاتی، بیمه و حمل‌ونقل دریایی.
به باور نویسنده، جهانی‌شدن اقتصادها را نه‌فقط به هم وصل کرده، بلکه میان آنها وابستگی‌های شدید ساخته است. هر کشوری که یکی از این نقاط را در اختیار داشته باشد می‌تواند بی‌توسل به نیروی نظامی از آن برای فشار استفاده کند. بانکی خارجی که با نهادی تحریم‌شده معامله می‌کند، ممکن است ناچار شود میان این معامله و دسترسی به بازار و نظام مالی آمریکا یکی را برگزیند. این فشار می‌تواند به شکل تحریم، محدودیت بانکی، مسدودسازی دارایی، کنترل صادرات یا قطع دسترسی به فناوری اعمال شود.
بخش مهمی از کتاب به سه مطالعه موردی اختصاص دارد. درباره ایران، فیشمن روایت می‌کند که سیاست‌گذاران آمریکایی چگونه از تحریم‌های سنتی به تحریم‌هایی رسیدند که بانک‌ها و شرکت‌های کشورهای ثالث را هم زیر فشار می‌گذاشت، مسیری که بخشی از راه به مذاکرات هسته‌ای و توافق ۲۰۱۵ بود. درباره روسیه، کتاب هم تحریم‌های پس از الحاق کریمه را بررسی می‌کند و هم اقدامات گسترده‌تر پس از حمله ۲۰۲۲، از جمله سقف قیمت نفت که بر وابستگی تجارت نفت به بیمه کشتیرانی تکیه داشت. درباره چین، تمرکز بر کنترل دسترسی به فناوری‌های پیشرفته و تجهیزات ساخت نیمه‌هادی‌هاست. چون نویسنده خود در طراحی برخی از این سیاست‌ها حضور داشته، کتاب تحلیل تاریخی را با گزارشی نزدیک از پشت‌صحنه تصمیم‌گیری در واشنگتن می‌آمیزد.