چرا این کتاب؟
- برای فهم اینکه تفسیر دین و استنباط فقهی از پیشفرضهای اخلاقی جدا نیست.
- برای آشنایی با یکی از آثار مهم ابوالقاسم فنائی در نسبت اخلاق و دین.
- برای خوانندگانی که به فلسفه اخلاق، فلسفه دین و اصلاح فهم دینی علاقه دارند.
- برای دیدن نقش مفاهیمی مانند عدالت، عقلانیت و مسئولیت معرفتی در دینشناسی.
- برای تأمل در این پرسش که آیا فقه میتواند نسبت به اخلاق بیاعتنا باشد.
معرفی کتاب
«اخلاق دینشناسی» با عنوان فرعی «پژوهشی در مبانی معرفتی و اخلاقی فقه» یکی از آثار مهم ابوالقاسم فنائی در بحث نسبت اخلاق و دین است. مسئله اصلی کتاب این است که فهم دین، تفسیر متون دینی و استنباط فقهی تا چه اندازه به پیشفرضهای اخلاقی و معرفتشناسانه وابستهاند.
فنائی در این کتاب از این ایده دفاع میکند که دینشناسی فعالیتی خنثی و بیطرف از نظر اخلاقی نیست. هر مفسر، فقیه یا دینپژوه با معیارهایی درباره عقلانیت، عدالت، انصاف، صداقت و مسئولیت معرفتی وارد فهم دین میشود؛ بنابراین اخلاق نه فقط در عمل دینی، بلکه در خود فرایند شناخت و تفسیر دین نیز نقش دارد.
این کتاب را میتوان در ادامه پروژه فکری فنائی درباره نسبت اخلاق و دین خواند؛ پروژهای که در آثاری مانند «دین در ترازوی اخلاق» نیز دنبال شده است. اگر آن کتاب بیشتر به نسبت کلی اخلاق دینی و اخلاق مستقل میپردازد، «اخلاق دینشناسی» تمرکز خود را بر روش فهم دین، مبانی فقه و مسئولیت اخلاقی دینشناس میگذارد.
کتاب برای خوانندگانی مناسب است که به فلسفه اخلاق، فلسفه دین، فقه، روشنفکری دینی و بحثهای نظری درباره اصلاح فهم دینی علاقه دارند. متن آن برای مخاطب جدی علوم انسانی و الهیات نوشته شده، اما پرسش اصلیاش عمومی و زنده است: آیا میتوان دین را فهمید و تفسیر کرد، بیآنکه اخلاق در داوری ما نقش تعیینکننده داشته باشد؟