چرا این کتاب؟
- بازسازی سیر تحول نظری آیتالله منتظری از نظریه نصب تا انتخاب و سپس نظارت، در کنار موضع نسبتاً ثابت امام خمینی.
- دو محور روشن دارد: «کیستی زمامدار مشروع» و «اهداف و چارچوب‌های زمامداری».
- هر دیدگاه را نخست با تکیه بر آثار فقهی، سخنرانی‌ها و اسناد بازسازی و بعد از منظر فلسفه اخلاق و نظریه دولت مشروطه نقد می‌کند.
- مبنای فلسفه اخلاقی نویسنده درباره نسبت دین و اخلاق را، با اتکا به آرای ابوالقاسم فنائی و دیوید راس، آشکارا بیان می‌کند.
- میان آنچه از آرای دو فقیه نقل می‌شود و ارزیابی خود نویسنده، مرز مشخصی دارد.
معرفی کتاب
«امام و قائممقام» صورت ویراسته رساله دکتری محمدامیر قدوسی در رشته حقوق عمومی دانشگاه شهید بهشتی است. موضوع آن نظریه زمامداری امام خمینی و آیتالله منتظری است. با آنکه عنوانش ممکن است ماجرای عزل قائممقام رهبری را به ذهن بیاورد، کتاب روایتی تاریخی نیست؛ پژوهشی در حقوق عمومی، فقه سیاسی، فلسفه اخلاق و اندیشه سیاسی معاصر ایران است و رویدادهای تاریخی را تنها در پیوند با همین پرسش‌های نظری می‌کاود.
کتاب در دو بخش و شش فصل سامان یافته است. بخش نخست به پرسش «زمامدار مشروع کیست؟» می‌پردازد و بخش دوم به «اهداف و چارچوب‌های زمامداری». در هر بخش، فصل نخست دیدگاه امام خمینی، فصل دوم دیدگاه آیتالله منتظری و فصل سوم تحلیل فلسفه اخلاقی این دو دیدگاه را عرضه می‌کند. مباحث میانی از آثار فقهی همچون کشف‌اسرار، تحریرالوسیله و ولایت فقیه تا نسبت فقه و اخلاق، نقد تفسیر لیبرال از مصلحت و بحث نظارت بر قدرت را در بر می‌گیرد.
نویسنده نشان می‌دهد که امام خمینی در طول عمر خود رأیی نسبتاً یکسان درباره کیستی زمامدار مشروع داشته، اما آیتالله منتظری دست‌کم سه دگرگونی بنیادین را از سر گذرانده است: از نصب فقیه به انتخاب فقیه و سرانجام به نظارت فقیهان بر تقنین و قضا. این سیر با تکیه بر آثار فقهی، سخنرانی‌ها و اسناد تاریخی بازسازی می‌شود.