اندیشمند خارجی
دنیل شاموویتز
Daniel Chamovitzزیست‌شناسی مولکولی گیاهان و پرسشهای فلسفی پیرامون ادراک و آگاهی گیاهیآمریکایی-اسرائیلیزادهی ۱۹۶۳
زندگی و اندیشه
دنیل شاموویتز زیستشناس مولکولی گیاهی و رئیس سابق دانشگاه بن‌گوریون نگب است که با کتاب پرخواننده «گیاه چه می‌داند» (۲۰۱۲) پرسش از مرزهای ادراک، حافظه و حس در جهان گیاهان را به بحثی میان‌رشته‌ای در زیست‌شناسی و فلسفه ذهن تبدیل کرد. او در دانشگاه تل‌آویو کاشف مجموعه‌پروتئینی موسوم به «سیگنالوزوم COP9» بود، سازوکاری که بعدها نقش آن در رشد جانوران و بیماری‌های انسانی نیز اثبات شد.
دنیل شاموویتز در پیتسبورگ آمریکا زاده شد و در آلیکویپای پنسیلوانیا بزرگ شد. تحصیلات زیست‌شناسی خود را در دانشگاه عبری اورشلیم گذراند و در همان‌جا با پژوهش روی مسیرهای زیست‌ساخت بتاکاروتن، دکترای ژنتیک گرفت؛ او نخستین کسی بود که ژنی دخیل در ساخت این رنگدانه را شناسایی کرد. سپس در دانشگاه ییل، در دوره فوق‌دکترا، مجموعه‌پروتئینی به نام «سیگنالوزوم COP9» را کشف کرد که در آغاز آن را تنظیم‌کننده‌ای کلیدی در رشد گیاهان می‌دانستند؛ پژوهش‌های بعدی آزمایشگاه او نشان داد این سازوکار در رشد جانوران نیز نقش دارد و با برخی بیماری‌های انسانی از جمله سرطان پیوند خورده است.
شاموویتز سال‌ها در دانشگاه تل‌آویو فعالیت کرد: ریاست گروه علوم گیاهی را برعهده داشت، بنیان‌گذار و مدیر برنامه میان‌رشته‌ای امنیت غذایی (مرکز مانا) بود و از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ ریاست دانشکده علوم زیستی جورج وایز را عهده‌دار شد. از ژانویه ۲۰۱۹ به‌عنوان هفتمین رئیس دانشگاه بن‌گوریون نگب در بئرشبع منصوب شد.
شهرت عمومی او بیش از هر چیز مدیون کتاب «گیاه چه می‌داند: راهنمای میدانی حواس» (۲۰۱۲) است. در این اثر که به بیش از بیست زبان ترجمه شده، شاموویتز با استناد به یافته‌های زیست‌شناسی مولکولی نشان می‌دهد گیاهان اگرچه فاقد مغز و دستگاه عصبی‌اند، اما توانایی‌هایی قابل‌قیاس با حواس پنج‌گانه انسان — دیدن نور، بوییدن مواد فرار، احساس لمس، شنیدن ارتعاش و حتی گونه‌ای «به‌خاطرسپاری» رویدادهای محیطی — از خود بروز می‌دهند. این کتاب بحث‌هایی را در مرز زیست‌شناسی، فلسفه ذهن و اخلاق زیستی دامن زد: آیا مفاهیمی چون «ادراک» و «حافظه» را می‌توان بدون فرض وجود آگاهی به کار برد؟ و مرز میان سیستم‌های پیچیده زیستی و ذهن آگاه کجاست؟ شاموویتز خود همواره از به‌کاربردن واژه «هوشمندی» یا «آگاهی» برای گیاهان با احتیاط سخن گفته و تأکید کرده هدفش گشودن پرسش است، نه اسنادِ ذهنی انسانی به گیاهان.