یوهان گوتلیب فیشته

یوهان گوتلیب فیشته در ۱۹ مه ۱۷۶۲ در رامناو در ساکسونی، در خانواده‌ای فقیر از روبان‌بافان زاده شد. استعداد خارق‌العاده‌اش توجه یک نجیب‌زاده محلی را جلب کرد و امکان تحصیل در مدرسۀ پفورتا و سپس دانشگاه‌های ینا و لایپزیگ را برایش فراهم ساخت. او ابتدا تحت تأثیر اسپینوزا و سپس عمیقاً تحت تأثیر فلسفۀ کانت قرار گرفت. شهرت اولیه‌اش با انتشار ناشناس کتاب «کوششی در نقد هرگونه وحی» (۱۷۹۲) به دست آمد که بسیاری آن را اثر خود کانت پنداشتند.

فیشته در ۱۷۹۴ به استادی دانشگاه ینا منصوب شد و در آنجا نظام فلسفی خود، «آموزۀ دانش» (Wissenschaftslehre)، را بسط داد. او «من» مطلق را اصل بنیادین قرار داد: من خود را وضع می‌کند و با وضع «ناـمن» جهان را می‌سازد. این رویکرد، دوگانگی کانتی شیء فی‌نفسه را کنار گذاشت و بر فعالیت آزاد و اخلاقی سوژه تأکید کرد. آثار مهم این دوره عبارتند از «بنیاد آموزۀ فراگیر دانش»، «نظام آموزۀ اخلاق» و «بنیاد حق طبیعی».

پس از اتهام الحاد و کناره‌گیری از ینا، فیشته در برلین مستقر شد و در دورۀ اشغال ناپلئونی «خطابه‌هایی به ملت آلمان» (۱۸۰۷–۱۸۰۸) را ایراد کرد که نقش مهمی در شکل‌گیری آگاهی ملی آلمانی داشت. او در سال‌های پایانی استاد دانشگاه برلین بود و در ۲۷ ژانویه ۱۸۱۴ بر اثر بیماری درگذشت. فلسفۀ فیشته با تأکید بر آزادی، کنش اخلاقی و خودآیینی سوژه، یکی از نقاط عطف تاریخ ایدئالیسم آلمانی به‌شمار می‌رود.