زندگی و اندیشه
شیخ فضل‌الله نوری فقیه و روحانی برجسته عصر قاجار و از چهره‌های اثرگذار و مناقشه‌برانگیز جنبش مشروطه ایران بود. او در آغاز با نهضت عدالت‌خواهی همراهی داشت، اما سپس با برداشت رایج مشروطه‌خواهان از قانون‌گذاری و مجلس مخالفت کرد و از ایده «مشروطه مشروعه» دفاع کرد.
شیخ فضل‌الله نوری در نیمه دوم قرن سیزدهم هجری قمری در مازندران زاده شد و پس از تحصیل علوم دینی در ایران و عتبات، به مقام اجتهاد رسید. او از روحانیان بانفوذ تهران در دوره قاجار بود و در مباحث فقهی، اجتماعی و سیاسی زمان خود حضوری فعال داشت.
نوری در مراحل آغازین جنبش مشروطه با خواست عدالت‌خانه و محدود شدن قدرت استبدادی همراه بود، اما با گسترش بحث قانون اساسی، مجلس و اقتباس از نهادهای سیاسی جدید، به منتقد جدی مشروطه‌خواهی عرفی تبدیل شد. محور اندیشه سیاسی او این بود که قانون‌گذاری و نظم سیاسی باید در چارچوب شریعت و با نظارت فقها معنا پیدا کند؛ از همین‌جا تعبیر «مشروطه مشروعه» به نام او گره خورد.
جایگاه شیخ فضل‌الله نوری در تاریخ اندیشه سیاسی ایران همچنان محل بحث است. موافقان او را مدافع شریعت در برابر سکولار شدن قانون می‌دانند و منتقدانش او را از مخالفان اصلی گسترش آزادی‌های مشروطه‌خواهانه می‌شمارند. او پس از فتح تهران به دست مشروطه‌خواهان محاکمه و در سال ۱۲۸۸ خورشیدی اعدام شد؛ رخدادی که نام او را به یکی از چهره‌های اصلی منازعه میان شریعت، قانون و سیاست در ایران معاصر بدل کرد.
