فرانسوا دوک دو لاروشفوکو

فرانسوا دوک دو لاروشفوکو (۱۶۱۳–۱۶۸۰) اشراف‌زاده، نویسنده و اندیشمند اخلاقی فرانسوی بود. او در پاریس و در خانواده‌ای اشرافی زاده شد و از جوانی در فعالیت‌های نظامی، دربار و سیاست حضور یافت. لاروشفوکو در شورش‌های فروند، مجموعه‌ای از جنگ‌های داخلی علیه قدرت سلطنتی فرانسه، مشارکت داشت. ناکامی این جنبش‌ها و جراحت‌های جسمی و سیاسی حاصل از آن‌ها، او را به‌تدریج از زندگی فعال سیاسی دور کرد و به محافل ادبی پاریس کشاند.

مهم‌ترین اثر او «حکمت‌ها و تأملات اخلاقی» است که نخستین نسخه رسمی آن در سال ۱۶۶۵ منتشر شد و در چاپ‌های بعدی بارها بازنگری یافت. این کتاب مجموعه‌ای از گزین‌گویه‌های کوتاه و دقیق درباره خوددوستی، غرور، فضیلت، عشق، دوستی، حسادت و انگیزه‌های پنهان رفتار انسان است. لاروشفوکو نشان می‌دهد که بسیاری از اعمال ظاهراً فضیلت‌مندانه ممکن است از میل به منفعت، برتری یا تحسین‌شدن سرچشمه بگیرند.

او به‌جای ساختن نظامی فلسفی، از مشاهده رفتار اجتماعی و تحلیل روان‌شناختی برای آشکارکردن تناقض‌های اخلاقی انسان بهره گرفت. نگاه او را گاه بدبینانه دانسته‌اند، اما هدف اصلی‌اش انکار کامل فضیلت نبود؛ بلکه می‌کوشید خودفریبی و نقش پنهان خوددوستی در داوری‌های اخلاقی را آشکار کند. ایجاز، طنز و دقت روان‌شناختی نوشته‌های او جایگاهی ممتاز برای لاروشفوکو در سنت اخلاق‌نویسان فرانسوی پدید آورد و بر متفکرانی چون آدام اسمیت، شوپنهاور و نیچه و نیز بر ادبیات گزین‌گویه‌ای پس از او تأثیر گذاشت.