«گایا، یک موجود زنده نیست؛ بلکه یک سامانه خودتنظیم‌کننده است که از همه موجودات زنده و محیط فیزیکی آنها تشکیل شده است.»
زندگی و اندیشه
جیمز لاولاک دانشمند بریتانیایی در حوزه علوم زمین، شیمی جو و بوم‌شناسی بود که بیش از همه به‌خاطر طرح «نظریه گایا» درباره زمین به‌عنوان سامانه‌ای خودتنظیم‌گر شناخته می‌شود. او با پژوهش‌های خود درباره ارتباط میان موجودات زنده و فرایندهای سیاره‌ای، تأثیر مهمی بر اندیشه محیط زیستی و علوم اقلیمی گذاشت.
جیمز لاولاک در سال ۱۹۱۹ در لچ‌ورث گاردن‌سیتی انگلستان به دنیا آمد. او در دانشگاه منچستر تحصیل کرد و سپس در حوزه شیمی، پزشکی و علوم زیستی به پژوهش پرداخت. لاولاک بخش مهمی از فعالیت علمی خود را در زمینه بررسی جو زمین، آلودگی‌های محیطی و رابطه میان فرایندهای زیستی و تغییرات سیاره‌ای گذراند.
لاولاک در دهه ۱۹۶۰ هنگام همکاری با سازمان‌های علمی و فضایی، به مطالعه امکان تشخیص حیات در سیارات دیگر پرداخت و از این پژوهش‌ها به ایده‌ای رسید که بعدها با عنوان «نظریه گایا» شناخته شد. بر اساس این نظریه، زمین را می‌توان همچون سامانه‌ای پیچیده در نظر گرفت که در آن موجودات زنده و عوامل غیرزنده در تعامل با یکدیگر شرایط مناسب برای تداوم حیات را حفظ می‌کنند. این دیدگاه تأثیر زیادی بر بوم‌شناسی، علوم زمین و فلسفه محیط زیست گذاشت، هرچند برخی جنبه‌های آن همواره محل بحث علمی بوده است.
از آثار مهم او می‌توان به «گایا: نگاهی نو به زندگی روی زمین» (۱۹۷۹) و «عصر گایا» (۱۹۸۸) اشاره کرد. لاولاک در نوشته‌های خود درباره بحران‌های زیست‌محیطی، تغییرات اقلیمی و ضرورت بازنگری در رابطه انسان با طبیعت هشدار داد. او در سال‌های پایانی زندگی نیز به‌عنوان یکی از چهره‌های شناخته‌شده در مباحث مربوط به تغییرات اقلیمی و آینده سیاره زمین حضور داشت و در سال ۲۰۲۲ درگذشت.