مهدی بازرگان

مهدی بازرگان، زادهٔ ۹ شهریور ۱۲۸۶ در تهران و درگذشتهٔ ۳۰ دی ۱۳۷۳، مهندس، استاد دانشگاه، سیاست‌مدار، قرآن‌پژوه و از چهره‌های مهم روشنفکری دینی ایران بود. او از نخستین دانشجویان اعزامی ایران به فرانسه بود و در رشتهٔ ترمودینامیک و مهندسی تحصیل کرد. پس از بازگشت به ایران، در دانشگاه تهران تدریس کرد و بعدها به ریاست دانشکده فنی دانشگاه تهران رسید.

بازرگان در سیاست ایران نیز نقشی بسیار مهم داشت: در جریان ملی شدن صنعت نفت با دولت مصدق همکاری کرد، پس از کودتای ۲۸ مرداد در نهضت مقاومت ملی فعال شد، از بنیان‌گذاران نهضت آزادی ایران بود و پس از انقلاب ۱۳۵۷ نخست‌وزیر دولت موقت شد. با این حال، جایگاه فکری او فقط سیاسی نیست؛ او یکی از چهره‌های اصلی جریان نواندیشی دینی، عقل‌گرایی دینی و تفسیر علمی-اجتماعی از دین در ایران معاصر است.

پروژهٔ فکری بازرگان را می‌توان در چند محور خلاصه کرد: نسبت علم و دین، بازگشت به قرآن، اخلاق اجتماعی، نقد استبداد، دین‌داری مسئولانه، و نسبت ایمان با آزادی و پیشرفت. او به‌عنوان مهندس و استاد فنی، با زبان علم و نظم تجربی آشنا بود و می‌کوشید دین را با عقلانیت، طبیعت، تکامل، جامعه و زندگی جدید پیوند دهد.

در آثار دینی‌اش، قرآن جایگاه محوری دارد. او می‌خواست قرآن را از قالب صرفاً مناسکی بیرون آورد و آن را منبعی برای تربیت اخلاقی، اصلاح اجتماعی و مسئولیت شهروندی معرفی کند. در آثار اجتماعی و سیاسی‌اش نیز مسئلهٔ اصلی او استبداد، عقب‌ماندگی، ضعف همکاری جمعی و فقدان اخلاق عمومی در ایران بود.

پس از درگذشت بازرگان، بنیاد فرهنگی مهندس مهدی بازرگان متولی گردآوری و انتشار آثار او شد. در وبگاه بنیاد، مجموعه آثار او در جلدهای متعدد منتشر شده و موضوعاتی مانند مباحث بنیادین، بعثت، یادداشت‌های روزانه، مقالات اجتماعی و فنی، مدافعات، مباحث علمی-اسلامی، سیر تحول قرآن، آثار صنعتی و علمی، بازگشت به قرآن و مباحث اعتقادی و اجتماعی را دربر می‌گیرد.

برخی منابع کتاب‌شناختی، مجموعه آثار بازرگان را در ۳۵ جلد گردآوری‌شده دانسته‌اند و یادآور شده‌اند که بسیاری از نوشته‌های او در اصل سخنرانی، مقاله یا جزوه‌هایی کم‌حجم بوده‌اند که بعدها ویرایش و منتشر شده‌اند.