محمد قزوینی

محمد قزوینی (۱۲۵۶–۱۳۲۸ خورشیدی) ادیب، محقق، نسخه‌شناس و از پیشگامان پژوهش علمی در ادبیات فارسی بود. او در تهران زاده شد و از خانواده‌ای اهل علم برخاست. قزوینی در جوانی به مطالعه ادبیات، تاریخ و علوم اسلامی پرداخت و بعدها برای ادامه پژوهش‌های خود سال‌های زیادی را در اروپا، به‌ویژه فرانسه، گذراند و با روش‌های جدید پژوهش تاریخی و نسخه‌شناسی آشنا شد.

قزوینی در پاریس با کتابخانه‌ها و منابع خطی مهم آشنا شد و به گردآوری، بررسی و مقابله نسخه‌های خطی آثار فارسی پرداخت. همکاری و ارتباط او با شماری از خاورشناسان اروپایی، از جمله هانری ماسه و دیگر پژوهشگران ایران‌شناس، به گسترش مطالعات علمی درباره متون فارسی کمک کرد.

مهم‌ترین دستاورد قزوینی فعالیت گسترده او در تصحیح متون کلاسیک فارسی است. تصحیح «تاریخ بیهقی» با همکاری قاسم غنی از برجسته‌ترین کارهای اوست. همچنین مقالات و تحقیقات او درباره تاریخ ادبیات، نویسندگان کلاسیک و مسائل مربوط به زبان و متن فارسی، از منابع مهم پژوهشگران پس از او به شمار می‌آید.

روش قزوینی بر دقت در مقابله نسخه‌ها، توجه به شواهد تاریخی و پرهیز از تصحیح ذوقی استوار بود. او با تأکید بر ضرورت بررسی علمی متون، تأثیر عمیقی بر سنت پژوهش ادبی و نسخه‌شناسی در ایران گذاشت و از چهره‌های بنیادین مطالعات ایران‌شناسی معاصر محسوب می‌شود.