نصر حامد ابوزید

نصر حامد ابوزید (Nasr Hamid Abu Zayd) در سال ۱۹۴۳ در شهر طنطا مصر به دنیا آمد. او تحصیلات خود را در رشته علوم عربی و اسلامی در دانشگاه القاهرة به پایان رساند و مدرک دکتری خود را دریافت کرد. ابوزید سال‌ها به عنوان استاد دانشگاه القاهرة به تدریس و پژوهش پرداخت و به تدریج به یکی از شاخص‌ترین چهره‌های جریان نواندیشی و تفکر انتقادی دینی در جهان عرب تبدیل شد.

شالوده اندیشه ابوزید بر «هرمنوتیک قرآنی» و تحلیل متنی استوار است. او در اثر شاهکار خود، «مفهوم النص» (مفهوم متن)، استدلال کرد که قرآن اگرچه منشأ الهی دارد، اما پدیده‌ای متنی و زبانی است که در بستری تاریخی و انسانی شکل گرفته و نازل شده است؛ بنابراین فهم آن نیازمند به‌کارگیری روش‌های تحلیلی زبان‌شناسی، تاریخی و نشانه‌شناسی است. او معتقد بود که تقلیل دین به احکام صلب و نادیده گرفتن متغیرهای تاریخی، مانع اصلی پویایی تفکر اسلامی است.

دیدگاه‌های نوآورانه و نقد جدی او بر جریان‌های بنیادگرا و سنتی، واکنش شدید دادگاه‌ها و علمای محافظه‌کار مصر را در دهه ۱۹۹۰ میلادی به همراه داشت، تا جایی که حکم به تکفیر و جدایی اجباری او از همسرش صادر شد. این تهدیدها ابوزید را ناچار به مهاجرت به هلند کرد؛ جایی که او به عنوان استاد دانشگاه لیدن و دانشگاه اوترخت به تدریس و نگارش آثار جدید مانند «معنای متن» و «تجدید مفاهیم دینی» ادامه داد. ابوزید در سال ۲۰۱۰ در قاهره درگذشت اما روش انتقادی او همچنان یکی از پویاترین حوزه‌های بحث در اسلام‌شناسی معاصر است.