محمد ارکون

محمد ارکون (Mohammed Arkoun) متفکر و اسلام‌شناس برجسته الجزایری‌تبار بود که بیشتر حیات علمی خود را در فرانسه گذراند و به عنوان استاد دانشگاه سوربن نوین (پاریس ۳) به تدریس و پژوهش پرداخت. او با تسلط بر فلسفه اسلامی و اندیشه معاصر غربی، یکی از تأثیرگذارترین چهره‌ها در حوزه‌ی نواندیشی دینی و مطالعه انتقادی اسلام در سده بیستم و آغاز سده بیست‌ویکم شناخته می‌شود.

پروژه فکری اصلی ارکون، «نقد عقل اسلامی» (Critique de la raison islamique) بود که در آن می‌کوشید با به کارگیری روش‌های علوم انسانی معاصر—از جمله زبان‌شناسی، نشانه شناسی، انسان‌شناسی تاریخی و واسازی—به بررسی ساختارهای معرفت‌شناختی در اندیشه اسلامی بپردازد. او مفهوم «اندیشیده‌نشده» (le non-pensé) و «اندیشیدن‌ناپذیر» (l'impensable) را در تاریخ اندیشه اسلامی مطرح کرد و نشان داد که چگونه نظام‌های الهیاتی و سیاسی سنتی، برخی پرسش‌های بنیادی را از گردونه نقد و بررسی خارج کرده‌اند.

ارکون در آثار مهم خود مانند «فکر دینی در مواجهه با مدرنیته»، «نقد عقل اسلامی» و «اسلام: دیروز و فردا»، بر لزوم رهایی از جزم‌اندیشی سنتی و بومی‌سازی مفاهیم مدرنیته و انسان‌گرایی در جوامع اسلامی تأکید می‌کرد. پژوهش‌های او نقش مهمی در شکل‌گیری نگاهی علمی، تکثرگرا و انسان‌گرایانه به میراث اسلامی ایفا کرده است.