سارڤودايا: ماركس وغاندي وراسكن!

در این کتاب از نقص بزرگ اقتصاد متعارف صحبت می‌شود که از معنویت و اخلاق انسانی در محاسبات و برنامه های اقتصادی چشم‌پوشی می‌کند، انسان را آدمکی ماشینی می‌بیند که فقط نیروی کار فیزیکی‌اش در فرآیند تولید به حساب می‌آید و فاقد عطوفت، همدلی و پویائی انسانی است و صرفا پارامتری ساکت در معادلات عرضه و تقاضا؛ در نتیجه به قول نویسنده، بی‌انصافی‌ها و فلاکت‌های بشری را می‌زاید. به ساده ترین زبان و وجهی، با انباشت ثروت و ارزش اضافی در یک سوی مناسبات اقتصادی آشنا می‌شویم و پس آنگاه، به چاره‌جویی می‌رسیم.

ساروُدایا چیست؟!

دریافت PDF آخرین ویراستِ کتاب (لینک مستقیم-لینک غیر مستقیم)

کارل مارکس (۱۸۸۳ -۱۸۱۸) فیلسوف، جامعه شناس، مورخ، فیلسوف تاریخ، اقتصاددان، سیاست‌دان، کنش‌گر اجتماعی و یکی از دوران‌سازترین اندیشمندان دورانِ مدرن، در نیمه‌ی دوم قرن نوزدهم در همه‌ی زمینه‌های مورد علاقه‌اش نظراتی داد بسیار چالش‌برانگیز؛ و در آن میان، نظریه‌ی “ارزش اضافی” در اقتصاد سیاسی و شناساییِ حقوق “نیروی‌کار” یکی از مهم‌ترین آنان بود که در کتاب “سرمایه”اش به تفصیل شرح داده شد. از آن پس، این نظریه در همه‌ی مدارس اقتصاد سیاسی مورد توجه قرار گرفته است.

از میان کسانی که به “ارزش اضافی” فکر کرده‌اند و نگاهی دیگرگون به آن داشته‌اند، منتقد سرآمد هنر و معماری دوره ی ویکتوریایی، حامی هنری، نقاش آبرنگ کار، متفکر برجسته ی اقتصاد سوسیال (متکی بر سازمان های خیریه، تعاونی ها و سایر ان جی او ها و شالوده ی دولت رفاه) و انسان دوست بزرگ “جان راسکین” انگلیسی (۱۹۰۰ -۱۸۱۹) است که او هم مثل مارکس، علاقه‌های مختلف دیگری هم داشته. اما در یکی از آن‌ها با مارکس مشترک بوده: در “اقتصاد سیاسی”.

مارکس در ۱۸۶۷ جلد اول “سرمایه” را می‌نویسد و راسکین در ۱۸۶۲، یعنی ۵ سال پیشتر، کتاب “تا این آخرین” را. موضوع اصلی این کار راسکین هم، شناساییِ حقوق نیروی کار است، اما به شیوه‌ی خود. او انگار برخلاف مارکس، مبارزه‌ای سرشتی و ذاتی میان صاحبان نیروی کار (مزدبگیران) و سرمایه (یا کارفرمایان) نمی‌‌بیند، اما بی‌عدالتی و بی‌انصافیِ آشکاری را در مبادلات سرمایه‌داری به معنای خاص تاریخیِ معاصر و همین‌طور به معنای عام آن (قانون جاری و ساریِ باستانیِ عرضه و تقاضا) می‌بیند و برای رفع آن، راه حل ارائه می‌دهد. در نهایت، کتاب “تا این آخرین” مشکل را برخلاف مارکس، به صورت برد و باخت یک طبقه مطرح نمی‌کند و تلاش دارد تا با استفاده از مداخله‌دادنِ اخلاق در فرضیات بدیهی‌ِ اقتصاد متعارف بازار، راه‌حلی به شکل برد- برد پیشنهاد دهد.

گاندی –این کنش‌گر اجتماعی، سیاست‌مرد قدیس، قدیس سیاست‌مرد، و فعال آنارشیستی که بر خلاف برداشت عامه، در بیشتر عمر فعال خود، به عملی‌ترین شکل تحقق آنارشیسم بی‌خشونت رو می‌کند (یعنی باز‌سازیِ روستا‌های هند و تاسیس جامعه‌ای سالم، برآمده از مجمع‌الجزایری از روستاهای سرافراز و قانع، با ساختار تشکیلاتیِ خودگردان، نامتمرکز و داوطلبانه، همراه با قطع انتظار از خدمات غول احمقِ دولت، دولتِ شدیدا متمرکز بزرگ و ناکارآمد)– در جوانی و بر حسب اتفاق، در آفریقای جنوبی همین کتاب به دست‌اش می‌رسد و آن‌را می‌خوانـَـد.

او، برخلاف اکثر روشنفکران و کارگران فکری، خیلی هم اهل کتاب‌خوانی نبود؛ ملانقطی نبود؛ و مشهور است که در اواخر عمر، بیشتر از شش کتاب را مالک نبوده. بحث فلسفی اصلا نمی‌دانسته؛ کمتر می‌خوانده و بیشتر، اصرار داشته که همان خوانده‌های پیشین‌اش را با عمق بیشتر بخواند و بهتر عمل کند. گاندی این کتاب را در طول یک شبانه روز در سفری با قطار می‌خواند و معنایش را می‌بلعد. و این چنین می‌شود که گاندیِ دیگری زاییده می‌شود.

منذ اليوم التالي، يعقد العزم على تغيير كامل كيانه، لكن من أجل هذا التغيير الداخلي، ينبغي أن يغيّر "علاقات العمل" ليشعر، من خلال هذا التغيير الآفاقي، بتغييرات أنفسية في ذاته. يؤسس "كميونة" باسم "فينيكس أو العنقاء" في جنوب أفريقيا، ليباشر تنفيذ ما قرأه؛ وينشر الكتاب نفسه، ملخّصاً، باللغة الغوجاراتية وبعنوان "سارڤودايا" في مجلته "الرأي الهندي". ولاحقاً، ينظم كميونة أخرى باسم تولستوي العظيم.

ها هي ذي ترجمة هذا الاقتباس الغاندي تُقدَّم إلى القراء المهتمين، أولئك الذين:

يشهدون ليل نهار في الأزقة والشوارع ووسائل الإعلام وشبكات التواصل الاجتماعي شتى أنواع الاختلالات والنقائص والمظالم التي تبدو عصية على الحل، لا تُمس، أبدية وأزلية.

لقد ادّعى برودون وفيورباخ وماركس وراسكن وكثيرون غيرهم امتلاك حلول لـ"علاقات العمل" و"السوق الحرة" و"العرض والطلب" الجائرة، لكننا هذه المرة،

سنقرأ حلاً بلسان راسكن-غاندي عبر حقن الأخلاق في الإطار الميكانيكي الجاف لاقتصاد السوق، وسنتعرف على ملاحق متنوعة لا تعرّفنا بنوع آخر من غاندي فحسب، بل تقدم عشرات السبل الجديدة للتفكير في طرق بديلة للاقتصاد المعاصر، ولكن في المسار نفسه الذي رسمه غاندي وراسكن:

إليكم حصيلة عمل غاندي وراسكن وكثيرين غيرهما:

الحكم الذاتي القروي (الاستقلال القروي) بقلم غاندي

.

---

.

كتب ومقالات مترجمة لـ غلامعلي كشاني، جميعها متاحة للتحميل مجاناً

.

---

.

المصدر: اللاعنف | كتابات غلامعلي كشاني

قناة غلامعلي كشاني على التلغرام

.

---

.