كيف نُنهي علاقة عاطفية على نحوٍ جيد؟

بالطبع، لا يمكن التوصية بدليل إرشادي بسيط وقليل التكلفة لإنهاء العلاقة، لكن مجلة «سايكولوجي توداي» (Psychology Today) الصادرة في كندا، اقترحت الأسبوع الماضي بعض النقاط التي يمكن من خلالها تقليل الألم والمعاناة الحتمية لإنهاء العلاقة إلى أدنى حد، بحيث لا يتعرض الطرفان لضرر عاطفي مدى الحياة. وبالطبع، لا تنسوا أن أكثر ما في العلاقة مرارة على الإطلاق، هو الرضوخ لاستمرارها لا بدافع الحب، بل بدافع القلق والخوف والشفقة. 1- تحمّل المسؤولية الكاملة عن بدء عملية إنهاء العلاقة إذا كانت مشاعركم أو احتياجاتكم قد تغيرت، أو إذا لم تعد أحلامكم متشابهة، أو صارت حياتكم تسير في مسارات مختلفة، فكونوا شجعانًا وأعلنوا ذلك صراحة، بدلًا من أن تعاملوا شريك حياتكم بطريقة تجبره على النطق بهذه الأمور. يقول بول فالزون، مدير شركة خدمات عبر الإنترنت للتوفيق بين شركاء الحياة: «عندما تشعر أن علاقة ما يجب أن تنتهي، لا ينبغي أن تتهرب من المسؤولية وتتصرف بطريقة تجعل الطرف الآخر هو من يبادر بالقول إنه لم يعد قادرًا على الاستمرار. هذا يدمر احترامك لذاتك، وهذه الذكرى لا تُمحى من ذهنك أبدًا، ولن تنسى أبدًا أنك لم تتصرف بشجاعة.» ويقول راسل فريدمان، مدير مركز «التعافي من الحزن» الاستشاري في كاليفورنيا أيضًا: «أنت ترغب في إلقاء هذا العبء عن كاهلك، وتتصرف بطريقة تجعل الطرف الآخر يقول في النهاية إنه اكتفى وإنه سئم من هذه العلاقة، لكن سلوكك هذا يهدم كل تصورات ذلك الشخص عن الحياة. لا يدرك الطرف الآخر في البداية أنك تنوي إنهاء العلاقة، ويبدأ بطرح هذه الأسئلة على نفسه: هل أنا شخص لا قيمة له؟ هل أنا غير جذاب؟ أنت تخلق في الطرف الآخر، رويدًا رويدًا، شعورًا بأنه هو المذنب. أنت توجه ضربة لإدراكه، ولن يثق بعدها بما يشعر به أو يراه أو يسمعه.» هذا النوع من اللايقين يمكن أن يصيبه بالشلل في علاقاته اللاحقة. لن يعود قادرًا على الوثوق بإيثار أو كفاءة الشخص التالي. 2- قم بإنهاء العلاقة وجهًا لوجه نقطة علمية: لقد تطور البشر ليتواصلوا وجهًا لوجه، وهذا يخلق تقاربًا وطمأنينة غير ممكنة في العلاقة عن بُعد. في إنهاء العلاقة وجهًا لوجه، قد نستشعر إشارات غير لفظية تؤكد لنا أننا ما زلنا جديرين بالحب. أي شيء عدا إنهاء العلاقة وجهًا لوجه، يحمل في طياته هذه الرسالة المثيرة للقلق: «أنت لا تهم». قد يعتقد البعض أنهم باستخدام البريد الإلكتروني، أو إرسال رسالة نصية، أو الإعلان على فيسبوك يمكنهم التخفيف من مرارة إعلان إنهاء العلاقة، لكن هذه الأساليب عن بُعد توجه ضربة للشخص الذي يتلقى خبر إنهاء العلاقة، بحيث سنرى آثارها في علاقاته اللاحقة. يقول فالزون: «عندما لا تقدم أي تفسير لسبب إنهاء العلاقة، يقضي الطرف الآخر وقتًا طويلًا جدًا في التفكير في ما هي مشكلته وما هو الخطأ الذي ارتكبه. هذا الشخص سيواجه صعوبة بالغة في الدخول في علاقة عاطفية أخرى بعدك.» يقول جون كاكيوبو، عالم الأعصاب في جامعة شيكاغو: «إذا أنهوا العلاقة معنا عن بُعد، فمن المرجح جدًا أن نعلق في برزخ عاطفي. إن عدم إنهاء العلاقة وجهًا لوجه يضاعف ألم فقدان علاقة قيّمة أضعافًا مضاعفة.» بدون نهاية حاسمة، ندخل في دوامة أفكار لا نهائية تؤدي في معظم الأحيان إلى الاكتئاب. وتعتقد سوزان نولين-هوكسيما، أستاذة علم النفس في جامعة ييل أيضًا: «في الأوقات التي يكون لدى الشخص فيها صورة ناقصة عن الأحداث المحيطة به، فمن المرجح جدًا أن يغرق في التفكير. هذا يمكن أن يتسبب في انهيار عاطفي للشخص. الكثير ممن ينجون من هذا الانهيار يصبحون شديدي الشك في الآخرين، ويجدون صعوبة بالغة في الاقتراب من أي شخص.»

برناردو کاردوچی، استاد روانشناسی در دانشگاه ایندیانا هم می گوید: «وقتی به دیگران اعتماد نداری روی آنها سرمایه گذاری کمتری می کنی. پس آدمی که بعدا باهاش رابطه برقرار می کنی از گناه های یک غریبه – شخص قبلی در رابطه – رنج خواهد کشید.» جالب است وقتی ما از راه دور قطع رابطه می کنیم دیر یا زود دچار عذاب وجدان می شویم چون بالاخره می فهمیم که چطور به طرف ضربه زدیم و چقدر کم نگرانش بودیم. جان پورتمن، استاد درس فلسفه اخلاق در دانشگاه ویرجینیا می گوید: «ممکن است پنج سال بگذرد و بالاخره از کار خودتان خجالت بکشید. این احساس گناه و خجالت بر روابط بعدی شما هم تاثیر می گذارد.» 3- با وقار رفتار کنید از آنجا که قطع رابطه یک سناریوی بالقوه انفجاری هست سعی کنید پیش از انجام آن به تک تک توهین هایی که خواهید شنید و تک تک فحش هایی که احتمالا خواهید داد فکر کنید. اینجوری موقع دعوا معقول تر حرف می زنید. محترم شمردن طرف مقابل باعث می شود او هم با احترام بیشتری با شما حرف بزند. 4- صادق باشید اینکه بگویید «دیگر عاشقت نیستم» خوب است اما نباید از صداقت چماق بسازید یا همه چیز را فاش کنید.اگر مثلا از نحوه حرف زدن طرف مقابل نفرت پیدا کردید و تا دهنش را باز می کند حالتان به هم می خورد بهتر است این را در دلتعون نگه دارید. جان پورتمن، استاد دانشگاه ویرجینیا می گوید: «مهمترین وظیفه شما این است که مراقب اعتماد به نفس طرف مقابل باشید. طوری بلا سرش نیاورید که نتواند هیچ رابطه موفق دیگری داشته باشد. نمک روی زخمش نپاشید. این شکنجه است.» روی بامیستر استاد روانشاسی دانشگاه دولتی فلوریدا هم معتقد است: شما قصد دارید یک پیام را به طرف مقابل برسانید «تو آن کسی که من می خواهم نیستی». همین. پس نباید او را به این نتیجه برسانید که مشکل بزرگی دارد و پر از کمبود است. 5- بی خیال کلیشه های بد مثل «مشکل تو نیستی، منم» شوید این جمله های تکراری و بی ربط فقط طرف مقابل را به این نتیجه می رساند که ذره ای احترام برایش قائل نیستید و با دم دستی ترین تکه های فیلم ها و سریال ها با آن برخورد کرده اید. شما به طرف مقابل یک توضیح درست (حتی مختصر) بدهکارید. باید به او توضیح دهید که چرا اوضاع آنطور که می خواستید پیش نرفته است، ضمنا نیاز نیست طرف مقابل را وادار کنید که دلایلتان را بپذیرد، به خصوص که چنین بحث هایی عموما به خشونت منجر می شود. 6- شروع نکنید به تحلیل جزء به جزء ماجرا به اعتقاد راسل فریدمن «این ایده خوبی نیست چون امکان ندارد به توافق برسید. شما می گویید ماجرا اینگونه رخ داده است و طرف مقابل می گوید نه! نه! ماجرا را اشتباه دیدی ... جور دیگری بود.» این رفت و برگشت های مداوم اکثر اوقات به دعوا یا بدتر از آن منجر می شود. بدتر از دعوا این است که شما در بحث ببازید و طرف مقابل شما را وادار به بازگشت کند، آن هم بازگشت به رابطه ای ناکارآمد که خودتان به دنبال پایان دادنش بودید. 7- کامل قطع کنید برای اینکه جلوی ضربه را بگیرید نگویید که بیا از این به بعد دیدارهای دوستانه داشته باشیم. روی بامیستر می گوید: «اینکه به طرف بگویید بیا از حالا به بعد فقط با هم دوست باشیم ممکن است احساس گناه شما را از قطع رابطه کم کند اما برای طرف مقابل چیز خوبی نیست.» این ممکن است باعث شود او به اشتباه به آینده و بازگشت شما امیدوار شود و این امیدواری جلوی حرکت دو طرف به سمت زندگی بهتر را می گیرد. 8- موقع خداحافظی قدرشناس باشید به اعتقاد فریدمن روزنامه نگار آمریکایی خیلی خوب است که هنگام خداحافظی یا رد و بدل کردن آخرین ایمیل ها دوران خوب مشترک را مورد قدردانی قرار دهید و این خوب است که حس ناراحتی تان را (از اینکه امیدهای مشترکتان به رابطه به ناامیدی تبدیل شد) بروز دهید. چنین کارهایی به طرف مقابل ثابت می کند که شخص ارزشمندی بوده است. 9- به تصمیم طرف مقابل اعتراض نکنید التماس نکنید تا از تصمیمش صرفنظر کند. وقتی یکدفعه با شما قطع رابطه می کنند بهترین راه این است که بپذیرید این رابطه به پایان کامل خودش رسیده است. اینگونه روند بهبود عاطفی سریع تر می شود. دکتر هلن فیشر، انسانه شناس کانادایی – آمریکایی در تحقیقات خودش متوجه شده است که آدم بعد از قطع رابطه، از همه کناره می گیرد اما با گذشت زمان، این کناره گیری اجتماعی کمتر و کمتر می شود و این یعنی شخص در پروسه بهبود قرار گرفته است اما به گفته فیشر، این پروسه به شدت حساس هست و هر ارتباط یا تلاش برای بازگشت طرف مقابل به او ضربه می زند.