جان سرل

جان راجرز سرل (John Rogers Searle) در ۳۱ ژوئیه ۱۹۳۲ در دنورِ ایالت کلرادو در آمریکا متولد شد. او در دانشگاه ویسکانسین-مدیسن تحصیل کرد و سپس تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشگاه آکسفورد ادامه داد و در سال ۱۹۵۹ به دانشگاه کالیفرنیا، برکلی پیوست. سرل بخش عمده فعالیت دانشگاهی خود را در برکلی گذراند و از چهره‌های شناخته‌شده فلسفه تحلیلی معاصر شد. او در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵ در فلوریدا درگذشت.

سرل فعالیت فلسفی خود را با تمرکز بر فلسفه زبان و نظریه «کنش گفتاری» آغاز کرد. در کتاب «کنش‌های گفتاری» (Speech Acts، ۱۹۶۹)، بر این ایده تأکید کرد که سخن گفتن صرفاً تولید جمله نیست، بلکه نوعی عمل قاعده‌مند است؛ برای مثال، وعده دادن، پرسیدن، دستور دادن و اظهار کردن، کنش‌هایی هستند که در چارچوب قواعد معینی انجام می‌شوند. او این بحث را در آثار بعدی، از جمله «بیان و معنا» (Expression and Meaning، ۱۹۷۹) و «قصدیت» (Intentionality، ۱۹۸۳)، گسترش داد و رابطه میان زبان، ذهن و قصدیت را پی گرفت.

یکی از مشهورترین مباحث سرل به فلسفه ذهن و نقد هوش مصنوعی قوی مربوط است. او در «ذهن‌ها، مغزها و علم» (Minds, Brains and Science، ۱۹۸۴) استدلال «اتاق چینی» را مطرح کرد. در این استدلال، سرل می‌کوشد نشان دهد که اجرای صوری یک برنامه رایانه‌ای، حتی اگر از بیرون رفتاری هوشمندانه به نظر برسد، به‌خودی‌خود به معنای داشتن فهم یا قصدیت نیست. خلاصه موضع او این است که «نحو» به‌تنهایی «معنا» یا «معناشناسی» ایجاد نمی‌کند.

سرل در «بازکشف ذهن» (The Rediscovery of the Mind، ۱۹۹۲) به نقد برخی صورت‌های دوگانه‌انگاری و مادی‌گرایی در فلسفه ذهن پرداخت و دیدگاهی را که «طبیعت‌گرایی زیستی» می‌نامید پیش نهاد. بر اساس این دیدگاه، حالات ذهنی پدیده‌هایی واقعی و زیستی‌اند که از فرایندهای عصب‌فیزیولوژیک مغز ناشی می‌شوند، اما نمی‌توان آنها را صرفاً به اجرای یک برنامه رایانه‌ای فروکاست.

حوزه مهم دیگر اندیشه سرل، واقعیت اجتماعی است. او در کتاب «ساخت واقعیت اجتماعی» (The Construction of Social Reality، ۱۹۹۵) توضیح می‌دهد که چگونه انسان‌ها از طریق قواعد، قصدیت جمعی و پذیرش‌های اجتماعی، واقعیت‌هایی نهادی مانند پول، دولت و دانشگاه را ایجاد و حفظ می‌کنند؛ واقعیت‌هایی که وجود و کارکردشان تا حدی به پذیرش و رفتار جمعی انسان‌ها وابسته است. بدین ترتیب، پروژه فلسفی او از رابطه زبان و ذهن به مسئله ساخت اجتماعی واقعیت نیز امتداد یافت.

سرل همچنین در مباحث عمومی دانشگاه و جامعه حضور داشت و در دهه ۱۹۶۰ از اعضای هیئت علمی دانشگاه برکلی بود که در جنبش آزادی بیان دانشگاه مشارکت کردند. در مجموع، اهمیت فلسفی او را می‌توان در پیوند دادن سه مسئله اساسی دید: اینکه زبان چگونه به کنش تبدیل می‌شود، ذهن و قصدیت چگونه در جهان طبیعی پدید می‌آیند، و چگونه انسان‌ها از طریق زبان و قواعد اجتماعی، واقعیت‌های نهادی را می‌سازند.